facebook
Skalbmierz w XIX wieku, ustrój i stosunki własnościowe cz. 1

    Dzisiaj jest poniedziałek, 28 września 2020 r.   (272 dzień roku) ; imieniny: Libuszy, Wacławy, Wacława    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   |   praca   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   ostatnio dodane   |   gazety   |   zdjęcia, filmy   |   dokumenty   | 
 skarby archiwów 
 | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / pożółkłe łamy / skarby archiwów / Skalbmierz w XIX wieku, ustrój i stosunki własnościowe cz. 1
O G Ł O S Z E N I A


Skalbmierz w XIX wieku, ustrój i stosunki własnościowe cz. 1

herb Skalbmierza (fot. pl.wikipedia.org)

Proszowice, 29-04-2019

     Przed rozbiorami w ówczesnych powiatach, księskim i proszowskim, miasta tego regionu przedstawiały zróżnicowany obraz stosunków własnościowych i ustrojowych. Król Kazimierz Wielki lokował nad rzeką Szreniawą Proszowice (1358), Słomniki (1358), zaś jego siostra Elżbieta - Koszyce (1374). Najwcześniej na tym terenie pojawiły się miasta duchowne; Opatowiec (1271), Nowe Brzesko (1279) oraz Skalbmierz (1342). Dopiero potem doszły do nich miasta szlacheckie, Książ Wielki w 1385 r. oraz Działoszyce w 1409 r. [F.Kiryk; Zarys dziejów powiatu...; s.47-48; Dzieje Proszowic w epoce piastowskiej i jagiellońskiej; [w:] Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie z. 26; Prace Historyczne III 1967, s.27; M.Baliński,T.Lipiński; Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym, t. II, z.6; Warszawa 1885, s. 190, 192, 194, 195, 202; H.Pomykalski; Zarys dziejów Słomnik do końca XVI wieku; [w:] Rocznik Naukowo-Dydaktyczny z.35, Prace Historyczne V. Kraków 1970, s.66-67].

     Skalbmierz położony nad rzeką Nidzicą (Szarbiówką), otrzymał prawa miejskie w1342 roku. Początkowo stanowił własność książęcą a następnie biskupów krakowskich. Podjęta przez Kazimierza Wielkiego próba stworzenia konkurencyjnego ośrodka miejskiego w sąsiadującej z Skalbmierzem wsi Sokolniki nie udała się [M.Baliński,T.Lipiński; Starożytna Polska...; 193-195; Miasta Polskie...; s.539-540].

     Pozycja biskupów krakowskich którzy byli patronami i kolatorami kolegiaty, odgrywała ona zasadniczą rolę w jej funkcjonowaniu i miasta. W czasach Jana Długosza posiadała ona trzy prałatury (prepozyturę, scholasterię, kustodię), pięć kanonii oraz prebendę. W pełni wykorzystywane prerogatywy wikariuszy krakowskich w zakresie obsady stanowisk w kolegiacie wynikające w dużym stopniu od skuteczności egzekwowania określonych sum powodowała, że biskupi krakowscy zainteresowani zyskami nie inwestowali w kolegiatę czy miasto. W takiej sytuacji często miały miejsce konflikty.

     Skutkiem zabiegów cara Aleksandra I, papież Pius VII wydał w 1818 roku bullę, w wyniku której skasowano szereg klasztorów i kolegiat w Królestwie Polskim. Stosownie do tej bulli, ówczesny prymas Polski, Franciszek Skarbek Malczewski w przeddzień swojej śmierci, w dniu 17 kwietnia 1819 roku podpisał dekret likwidacji kolegiaty w Skalbmierzy. Stała się ona kościołem parafialnym. Byli członkowie kapituły zachowali swoją pozycję do końca życia [J.Wiśniewski; Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w pińczowskiem, skalbmierskiem i wiślickiem; Marjówka.1927, s.394-396].

     Skalbmierz, mimo pożarów min. w 1807 i 1808 roku, oraz braku odpowiednich budowli na potrzeby powiatu w opinii komisarza obwodu miechowskiego, sporządzonej w 1822 roku był jedynym miastem w obwodzie o charakterze nierolniczym. Negatywnie na rozwój miasta wpływała granica państwowa oddzielająca Królestwo Polskie od Wolnego Miasta Krakowa oraz zaboru austriackiego [AGAD-KRSW nr2165; Opisy historyczne, topograficzne i statystyczne miast; s. 3-7], bezzasadne podatki, w tym subsidium charitativi w wysokości 400 zł rocznie oraz częste przemarsze różnych wojsk, których znaczną część kosztów ponosiła kasa miejska wraz z mieszkańcami.

     Problemy te, w powiązaniu z prośbą o pomoc w ich rozwiązaniu w tym zaprzestania egzekwowania należności podatkowych od miasta i mieszkańców oraz inwestycji w mieście na potrzeby powiatu, przedstawione zostały z początkiem 1819 roku, deputowanemu do Sejmu Królestwa Polskiego Wojciechowi Borkiewiczowi [Tamże nr 2844; Prośba mieszkańców miasta do Wojciecha Borkiewicza /kopia/; Skalbmierz 10 II 1819 s. 7-10]. W miarę pomyślnemu rozwojowi miasta jako siedziby powiatu położył kres wybuch Powstania Listopadowego i jego upadek. Pod Skalbmierzem miała miejsce potyczka wojsk gen. Samuela Różyckiego ze ścigającymi go siłami gen. Teodora Rudigera. Miasto kolejny raz po wydarzeniach związanych z powstaniem kościuszkowskim, wojną 1809 roku przemarszami wojsk w latach 1812-1815 doświadczyło rabunku i zniszczenia towarzyszącego przemieszczaniu wojska [Tamże s.7-10; S.Szczaniecki. Pamiętniki Ludwika Szczanieckiego; Poznań 1863, s. 302-304].

Planowane dochody Skalbmierza w latach 1824-1868:

(fot. zbiory autora)


Henryk Pomykalski   



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Zawsze jest dobry dzień, kiedy otwierasz szczęśliwe oczy.
(ks. Jan Twardowski)
wrzesień  28  poniedziałek
wrzesień  29  wtorek
wrzesień  30  środa
październik  1  czwartek
DŁUGOTERMINOWE:


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ