facebook
Rolnictwo w latach 1815-1869, Nowe Brzesko (część I)
Loading

    Dzisiaj jest piątek, 19 października 2018 r.   (292 dzień roku) ; imieniny: Michaliny, Michała, Piotra Dzień Ratownika    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   ostatnio dodane   |   gazety   |   zdjęcia, filmy   |   dokumenty   | 
 skarby archiwów 
 | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / pożółkłe łamy / skarby archiwów / Rolnictwo w latach 1815-1869, Nowe Brzesko (część I)
O G Ł O S Z E N I A
patronaty IKP



Rolnictwo w latach 1815-1869, Nowe Brzesko (część I)

żniwiarka w XIX w. rys. A. Kędzierski (fot. stankiewicze.com)

Proszowice, 6-01-2017

     W połowie XIX wieku, na ogólną liczbę 114 miast guberni, w 14-tu niemal wyłącznym zatrudnieniem mieszkańców było rolnictwo, w 44 stanowiło ono główne źródło utrzymania. Łącznie, w guberni było 58 miast określanych jako rolnicze. Spośród nich 31 miało status miast rządowych, a 27 prywatnych. Wśród nich znajdowało się Nowe Brzesko (Stanisław Marcinkowski; Miasta kielecczyzny. Przemiany społeczno-gospodarcze 1815-1869; W-wa, Kraków 1980).

     Na mocy przywileju lokacyjnego z 1279 roku miasto posiadało 26 ornych łanów. Z pastwiskami i łąkami, po obu stronach Wisły, mieszczanie gospodarowali na obszarze 40 łanów. Z biegiem czasu ten obszar ulegał zmniejszeniu na rzecz właściciela miasta, klasztoru Norbertanów, szczególnie w okresie, gdy funkcję opata pełnił Michał Wilkowski. O te dobra mieszczanie toczyli długi proces z klasztorem, zakończony dekretem Asesorii Koronnej w Warszawie z dnia 13 kwietnia 1790 roku.

     Na mocy tego dekretu miasto utrzymało 14 łanów. Mieszczanie również tracili łąki znajdujące się w puszczy niepołomickiej. Zdołali tam utrzymać 514 mórg łąk, które w części, w 1794 roku, przekształcone zostały na grunty orne. Również na mocy przywileju lokacyjnego miasto posiadało na prawym brzegu rzeki, jeziora do połowu ryb. Te skutkiem częstych wylewów Wisły, zostały z biegiem czasu zlikwidowane i zamienione na łąki i pastwiska. W świetle opisu miasta z 1820 roku mieszkańcy ...z rolnictwa i opłacają się z rzemiosła i profesji z handlu i różnych przemysłów, bo nigdy z roli nie wystarczy ... wyżywić się i spłacać, gdyż wszelkimi podatkami to miasto jako duchowne obciążone jest i, że o takich podatkach i opłatach dominikalnych i inne miasta królewskie ani wiedzą, ani słyszą... Te obciążenia sprawiły, że w ocenie Komisarza Obwodu Michała Szymańskiego, stawiały mieszczan ...niejako w równi z klasą rolniczą włościańską... (AES, Opisanie historyczne oraz topograficzno-statystyczne miasta Brzeska Nowego w woj. krakowskim, obw. miechowskiego, sporządzony przez Targowskiego, miejscowego burmistrza w roku 1820).

     Rolniczy charakter miasta z upływem czasu trwania niewoli, pogłębiał się. Opracowany w 1822 roku projekt zmiany służebności w naturze na rzecz klasztoru hebdowskiego (już od 1819 roku w kasacji), miał na celu ożywienie gospodarcze miasta. Autorzy programu wychodzili z założenia, że ...wszelkie bowiem mieszkańcom miejskim trudnienie się pracą rolniczą, nie wzrost miasta, lecz upadek zarządza... (AGAD-KRSW, Nr 2223.KWK do KRSWiP, Kielce 26.XI.1822 r.; s. 193-195).

     Decyzja o zamianie służebności mieszkańców w naturze na czynsz, zapadła w 1823 roku, ...KRWRiOP ma zaszczyt zakomunikować KRSWiP ... rozporządzenie ... w przedmiocie zamiany nadpłatę pieniężną służebności z miasta Brzeska funduszowi religijnemu należnych w dniu dzisiejszym do KWK... Do tego czasu mieszkańcy miasta zobowiązani byli do odrabiania min. przy żniwach na rzecz dworu hebdowskiego 272 dni. Jako przelicznik przyjęto za 1 dzień pracy, 12 groszy. Zatem w miejsce 272 dni służebnych przy żniwach, będą zobowiązani do opłaty czynszu w wysokości 108 zł 24 gr. (AGAD-KRSW; Nr 2224; KRWRiOP do KRSWiP W-wa. 18 XII 1823 r.; s. 3-6).

     Był to postęp w zakresie możliwości rozwoju miasta, ale też stanowił dodatkowe obciążenie finansowe mieszkańców. W niszczącym miasto 1864 roku, mieszczanie zobowiązani byli uiścić podatki na rzecz właściciela miast w wysokości 295 r.s. 26 kop., skarbu - 1142 r.s. 42 kop. oraz kasy miejskiej - 354 r.s. 60 kop. Poniższe tabele przedstawiają szczegółowy wykaz podatków mieszczan rolników w 1864 roku.

I. Dochody właściciela miasta

(fot. zbiory autora)

II. Opłaty na rzecz skarbu

(fot. zbiory autora)

III. Opłata na rzecz kasy miejskiej

(fot. zbiory autora)

(AGAD-KRSW; Nr 2228; Wiadomości statystyczne o mieście Brzesku Nowym w powiecie miechowskim w 1864 roku. Brzesko Nowe 18/30 XI 1864 r.; s. 147-168)



Henryk Pomykalski   


Wyrazy obecnie nie używane:

r.s. - ruble srebrne
kop. - kopiejka
łan - około 22,6-25,8 hektara
włóka = 30 mórg = 16,79 ha

sep - wyraz "sep" czy "zsep", pochodzi od zsypywania zboża do spichrza książęcego, był to sposób płacenia podatków
ofiara wieczysta 10-go grosza - podatek dochodowo - gruntowy uchwalony przez Sejm Czteroletni w 1789 roku
podymne - podatek od każdego domu mieszkalnego, wprowadzony w 1629 r. w miejsce poradlnego
liwerunek - podatek w latach 1790-1867 w naturze na utrzymanie wojska
konsensowe - podatek związany z zakupem alkoholu
procederzyści - prowadzący zakład

Michał Szymański (1779-1824) - sekretarz i przyjaciel Hugona Kołłątaja, Komisarz Obwodu Miechowskiego



  1. AES - Archiwum Edwarda Staniszewskiego
  2. AGAD - Archiwum Główne Akt Dawnych
  3. KRSW - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych
  4. KWK - Komisja Województwa Krakowskiego
  5. KRSWiP - Komisja Spraw Wewnętrznych i Policji
  6. KRSWRiP - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji
  7. KRSWRiOP - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych Religii i Oświecenia Publicznego



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Ten kto ma odwagę się śmiać, jest panem świata.
(Giacomo Leopardi)
październik  19  piątek
październik  20  sobota
październik  21  niedziela
październik  22  poniedziałek
DŁUGOTERMINOWE:
[wystawa fotograficzna]   Lancorona
[wrzesień-październik]    (MBP Proszowice)


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ