facebook
Rolnictwo w latach 1815-1869, Nowe Brzesko (część I)
Loading

    Dzisiaj jest środa, 22 listopada 2017 r.   (326 dzień roku) ; imieniny: Cecylii, Jonatana, Marka Dni Honorowego Krwiodawstwa w Polsce (22-26)    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   ostatnio dodane   |   gazety   |   zdjęcia, filmy   |   dokumenty   | 
 skarby archiwów 
 | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / pożółkłe łamy / skarby archiwów / Rolnictwo w latach 1815-1869, Nowe Brzesko (część I)
O G Ł O S Z E N I A
patronaty IKP



Rolnictwo w latach 1815-1869, Nowe Brzesko (część I)

żniwiarka w XIX w. rys. A. Kędzierski (fot. stankiewicze.com)

Proszowice, 6-01-2017

     W połowie XIX wieku, na ogólną liczbę 114 miast guberni, w 14-tu niemal wyłącznym zatrudnieniem mieszkańców było rolnictwo, w 44 stanowiło ono główne źródło utrzymania. Łącznie, w guberni było 58 miast określanych jako rolnicze. Spośród nich 31 miało status miast rządowych, a 27 prywatnych. Wśród nich znajdowało się Nowe Brzesko (Stanisław Marcinkowski; Miasta kielecczyzny. Przemiany społeczno-gospodarcze 1815-1869; W-wa, Kraków 1980).

     Na mocy przywileju lokacyjnego z 1279 roku miasto posiadało 26 ornych łanów. Z pastwiskami i łąkami, po obu stronach Wisły, mieszczanie gospodarowali na obszarze 40 łanów. Z biegiem czasu ten obszar ulegał zmniejszeniu na rzecz właściciela miasta, klasztoru Norbertanów, szczególnie w okresie, gdy funkcję opata pełnił Michał Wilkowski. O te dobra mieszczanie toczyli długi proces z klasztorem, zakończony dekretem Asesorii Koronnej w Warszawie z dnia 13 kwietnia 1790 roku.

     Na mocy tego dekretu miasto utrzymało 14 łanów. Mieszczanie również tracili łąki znajdujące się w puszczy niepołomickiej. Zdołali tam utrzymać 514 mórg łąk, które w części, w 1794 roku, przekształcone zostały na grunty orne. Również na mocy przywileju lokacyjnego miasto posiadało na prawym brzegu rzeki, jeziora do połowu ryb. Te skutkiem częstych wylewów Wisły, zostały z biegiem czasu zlikwidowane i zamienione na łąki i pastwiska. W świetle opisu miasta z 1820 roku mieszkańcy ...z rolnictwa i opłacają się z rzemiosła i profesji z handlu i różnych przemysłów, bo nigdy z roli nie wystarczy ... wyżywić się i spłacać, gdyż wszelkimi podatkami to miasto jako duchowne obciążone jest i, że o takich podatkach i opłatach dominikalnych i inne miasta królewskie ani wiedzą, ani słyszą... Te obciążenia sprawiły, że w ocenie Komisarza Obwodu Michała Szymańskiego, stawiały mieszczan ...niejako w równi z klasą rolniczą włościańską... (AES, Opisanie historyczne oraz topograficzno-statystyczne miasta Brzeska Nowego w woj. krakowskim, obw. miechowskiego, sporządzony przez Targowskiego, miejscowego burmistrza w roku 1820).

     Rolniczy charakter miasta z upływem czasu trwania niewoli, pogłębiał się. Opracowany w 1822 roku projekt zmiany służebności w naturze na rzecz klasztoru hebdowskiego (już od 1819 roku w kasacji), miał na celu ożywienie gospodarcze miasta. Autorzy programu wychodzili z założenia, że ...wszelkie bowiem mieszkańcom miejskim trudnienie się pracą rolniczą, nie wzrost miasta, lecz upadek zarządza... (AGAD-KRSW, Nr 2223.KWK do KRSWiP, Kielce 26.XI.1822 r.; s. 193-195).

     Decyzja o zamianie służebności mieszkańców w naturze na czynsz, zapadła w 1823 roku, ...KRWRiOP ma zaszczyt zakomunikować KRSWiP ... rozporządzenie ... w przedmiocie zamiany nadpłatę pieniężną służebności z miasta Brzeska funduszowi religijnemu należnych w dniu dzisiejszym do KWK... Do tego czasu mieszkańcy miasta zobowiązani byli do odrabiania min. przy żniwach na rzecz dworu hebdowskiego 272 dni. Jako przelicznik przyjęto za 1 dzień pracy, 12 groszy. Zatem w miejsce 272 dni służebnych przy żniwach, będą zobowiązani do opłaty czynszu w wysokości 108 zł 24 gr. (AGAD-KRSW; Nr 2224; KRWRiOP do KRSWiP W-wa. 18 XII 1823 r.; s. 3-6).

     Był to postęp w zakresie możliwości rozwoju miasta, ale też stanowił dodatkowe obciążenie finansowe mieszkańców. W niszczącym miasto 1864 roku, mieszczanie zobowiązani byli uiścić podatki na rzecz właściciela miast w wysokości 295 r.s. 26 kop., skarbu - 1142 r.s. 42 kop. oraz kasy miejskiej - 354 r.s. 60 kop. Poniższe tabele przedstawiają szczegółowy wykaz podatków mieszczan rolników w 1864 roku.

I. Dochody właściciela miasta

(fot. zbiory autora)

II. Opłaty na rzecz skarbu

(fot. zbiory autora)

III. Opłata na rzecz kasy miejskiej

(fot. zbiory autora)

(AGAD-KRSW; Nr 2228; Wiadomości statystyczne o mieście Brzesku Nowym w powiecie miechowskim w 1864 roku. Brzesko Nowe 18/30 XI 1864 r.; s. 147-168)



Henryk Pomykalski   


Wyrazy obecnie nie używane:

r.s. - ruble srebrne
kop. - kopiejka
łan - około 22,6-25,8 hektara
włóka = 30 mórg = 16,79 ha

sep - wyraz "sep" czy "zsep", pochodzi od zsypywania zboża do spichrza książęcego, był to sposób płacenia podatków
ofiara wieczysta 10-go grosza - podatek dochodowo - gruntowy uchwalony przez Sejm Czteroletni w 1789 roku
podymne - podatek od każdego domu mieszkalnego, wprowadzony w 1629 r. w miejsce poradlnego
liwerunek - podatek w latach 1790-1867 w naturze na utrzymanie wojska
konsensowe - podatek związany z zakupem alkoholu
procederzyści - prowadzący zakład

Michał Szymański (1779-1824) - sekretarz i przyjaciel Hugona Kołłątaja, Komisarz Obwodu Miechowskiego



  1. AES - Archiwum Edwarda Staniszewskiego
  2. AGAD - Archiwum Główne Akt Dawnych
  3. KRSW - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych
  4. KWK - Komisja Województwa Krakowskiego
  5. KRSWiP - Komisja Spraw Wewnętrznych i Policji
  6. KRSWRiP - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji
  7. KRSWRiOP - Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych Religii i Oświecenia Publicznego



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Jest to złota zasada w życiu: wymagać mało od świata, a dużo od siebie.
(Władysław Biegański)
listopad  22  środa
listopad  23  czwartek
[8.00]   (Proszowice)
XLVI Sesja Rady Miejskiej - ZAPRASZAMY!
[17.00]   (Proszowice)
Czas kolosów - warsztaty paleontologiczne
listopad  24  piątek
listopad  25  sobota
[17.00]   (Proszowice)
Bezpłatny pokaz masażu SHANTALA
DŁUGOTERMINOWE:
[wystawa fotograficzna]   MUZYCY
[do 20.12.2017]    (Proszowice)


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowickiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki; 2016 Internetowy Kurier Proszowski
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ