facebook
"Wielgånoc po krakosku" na krakowsko-zwierzynieckim Emausie

    Dzisiaj jest piątek, 20 września 2019 r.   (263 dzień roku) ; imieniny: Eustachego, Faustyny, Renaty    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   | 
 |   M.Fatyga   |   p.zrzęda   |   A.Powidzki   |   H.Pomykalski   |   Z.Grzyb   |   Z.Kuliś - Franek II...   |   W.Nowiński - wrześniowe...  |   M.Prüffer - paragrafy...   | 

serwis IKP / działy autorskie / o godce... (Z.Grzyb) / "Wielgånoc po krakosku" na krakowsko-zwierzynieckim Emausie
O G Ł O S Z E N I A
patronaty IKP


"Wielgånoc po krakosku" na krakowsko-zwierzynieckim Emausie

(fot. zbiory autora)

Proszowice, 30-04-2019

     W dniu 22 kwietnia 2019 roku na krakowskim Zwierzyńcu, w pobliżu klasztoru Sióstr Norbertanek odbył się kolejny, któryśsetletni odpust zwany Emausem. W tym roku zyskał on dodatkową atrakcję, a mianowicie po raz pierwszy na dziedzińcu Klasztoru zamontowana została scena, na której odbyły się różnorakie występy. Kulminacyjnym punktem występów była prapremiera przedstawienia godką krakoską pt. "Wielgånoc po krakosku", mojego autorstwa. W przedstawieniu tym wystąpili aktorzy amatorzy z zespołu "Gawędziarze i Śpiewacy" z Grębynic w gm. Zielonki pod wodzą Anny Madej oraz młodzież z grup tetralnych Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Radziemicach, gm. Radziemice i grup teatralnych z Centrum Kultury i Wypoczynku w Proszowicach, gm. Proszowice pod artystyczną opieką pań: Katarzyny Duch i Elżbiety Zagórskiej.

Aktorzy brawurowo zagrali swoje role, za co licznie zgromadzona publika nagrodziła ich rzęsistymi brawami, domagając się bisów.

Emaus jest to nazwa odpustu, który odbywa się w Poniedziałek Wielkanocny w kilku polskich miejscowościach, ale również w Czechach i na Słowacji. Jednakże najbardziej znany jest krakowski Emaus, który ma miejsce w Śmiguśny Poniedziałek przy klasztorze Norbertanek na Zwierzyńcu, nad rzeką Rudawą. Odbywa się on na prawym brzegu rzeki u zbiegu ulic Emaus, św. Bronisławy i Tadeusza Kościuszki oraz ulicach Tadeusza Kościuszki, Senatorskiej, Kasztelańskiej i Flisackiej na brzegu lewym. Warto podkreślić, że w tym dniu uroczystą sumę odpustową koncelebruje z wieloma biskupami i księżmi sam arcybiskup Krakowa.

(fot. zbiory autora)

     Co o krakowskim Emausie pisze Wikipedia: [...] Odpustowi towarzyszą kramy z kiermaszem zabawek ludowych, strzelnice sportowe, karuzele dla dzieci, loterie fantowe itp. Na straganach wyłożone są plastikowe zabawki, pierścionki z kolorowymi oczkami, słodycze, w tym tradycyjne serca z piernika. Osobliwością krakowskiego odpustu są drewniane figurki żydowskich grajków i Żydków studiujących Torę. Innym charakterystycznym elementem krakowskiego odpustu są tradycyjne, małe precelki nawlekane na nić, tworzące wieniec. Popularności dawnego obyczaju sprzyja bliskie sąsiedztwo Lasku Wolskiego i Kopca Kościuszki, tradycyjnych tras spacerowych.

Odpust i ulica wzięły nazwę od biblijnej wsi Emaus, do której podążał zmartwychwstały Chrystus. Po drodze spotkał dwóch swoich uczniów, przez których nie został rozpoznany: "Rozmawiali oni ze sobą o tym wszystkim, co się wydarzyło. Gdy tak rozmawiali i rozprawiali ze sobą, sam Jezus przybliżył się i szedł z nimi. Lecz oczy ich były niejako na uwięzi, tak że Go nie poznali".

Na pamiątkę tej biblijnej historii powszechna była w Europie, zwłaszcza w okresie kontrreformacji tradycja odwiedzania w drugi dzień świąt wielkanocnych kościoła poza miastem. Kościół św. Augustyna i św. Jana Chrzciciela (norbertanek) na Zwierzyńcu znajduje się około 1,5 km od bram średniowiecznego Krakowa).

Pierwsza wzmianka o krakowskim odpuście pochodzi z rękopisu Giovanniego Paolo Mucantiego - sekretarza legata papieskiego. Mucanti przebywał w Krakowie w latach 1596-1597 i zapisał: "W poniedziałek wielkanocny poszedłem oglądać kościół, który nazywają Emaus, gdzie zbiera się wielki tłum obojga płci. Wszystka młodzież i żacy zachowują dawny zwyczaj noszenia dnia tego różdżki wierzbowej, na której rozwinięte są bazie".

Krakowski Emaus był wielkim, uroczystym spacerem mieszczan krakowskich po całym dniu siedzenia za stołem. Przerodził się z czasem w ludową zabawę, rodzaj odpustu. W tym ludowym święcie w XIX wieku brała udział znacząca część mieszkańców Krakowa
.

     W przedstawieniu "Wielgånoc po krakosku" autor staram się, podbarwiając trochę humorem, przedstawić godką krakoską zwyczaje i obyczaje Krakowiaków związane z zakończeniem Wielkiego Postu oraz Wielkiej Nocy i Śmiguśnego Poniedziałku. Wiele z tych zwyczajów wydawało się, że jest już zapomnianych, odeszło wraz ze starszym pokoleniem Krakowiaków. Okazało się, na szczęście, że niekoniecznie. Udało mi się dotrzeć do nich, skonfrontować ich wspomnienia z dostępnymi źródłami pisanymi i ożywić na emausowej scenie.

(fot. zbiory autora)

     W scenach przedstawienia zobaczycie Państwo m.in., zakopywanie żuru i wieszanie śledzia, efekty zwyczajowej wielkanocnej breweryi, jaką zrobili młodzieńcy, i Siudą Babę z pomocnicą, którą do niedawna można było spotkać na Zwierzyńcu, a która teraz zadomowiła się w okolicach Wieliczki, i Pucheroków (biednych żaczków), czy różnego rodzaju Śmiguśników.

     Dowiecie się Państwo czym był Śmigus a czym był Dyngus. Nie obędzie się bez humorystycznego przedstawienia przesądów, które determinowały zachowania naszych dziadków a które to przesądy (przynajmniej niektóre) dotrwały i do dnia dzisiejszego. Dowiecie się również, że skład pokarmów, a nawet kolory pisanek i nalepianek, w naszym koszyczku wcale nie jest przypadkowy.

     Spektakl nie jest grany czystą godką, jest w nim wiele słów języka literackiego stylizowanych na gwarowe. Gdyby spektakl był zagrany czystą godką, dla nie-Krakowiaków byłby praktycznie niezrozumiały. Gdybyście jednak mieli problem ze zrozumieniem niektórych słów, to proponuję zajrzeć na stronę, na której znajduje się słownik "nasy godki krakoski" czyli www.wislon.tv/slownik.

     Prezentuję Państwu dwa filmiki z tego wydarzenia. Pierwszy to zapis przedstawienia "Wielgånoc po krakosku". Ponieważ w trakcie przedstawienia na scenie pojawiali się zaproszeni goście, którzy ciekawie opowiadali i objaśniali widzów z tym co dzieje się na scenie, stąd widoczne są cięcia montażowe.

(źródło: https://www.youtube.com/watch?v=Y4PUE9kiDgw)

    Natomiast na drugim filmiku "Wielgånoc po krakosku dopełnienie" przedstawione są właśnie występy gości, którzy wraz z prowadzącymi imprezę Katarzyną Siwiec i Michałem Koziołem prowadzili ciekawe rozmowy i objaśniali widzów z dawnymi i obecnymi zwyczajami naszych przodków.

(źródło: https://www.youtube.com/watch?v=vfGu89c1jWM)



Zbigniew Grzyb   



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Różnorodność jest przyprawą, która nadaje życiu cały smak.
(William Cowper)

wrzesień  20  piątek
[10.00]   (Proszowice)
warsztaty "Z pracowitą pszczółką"
[18.00]   (Szczytniki)
zebranie wiejskie
[19.00]   (Łaganów)
zebranie wiejskie
wrzesień  21  sobota
[10.00]   (Kraków)
koncert Pawła Wójcika i Tomasza Sarniaka w Krakowskim Teatrze Variete
[16.00]   (Wieliczka)
Zwiedzanie z kustoszem wystawy "Pamięć morza" w kopalni soli
[18.00]   (Szklana)
zebranie wiejskie
wrzesień  22  niedziela
[15.00]   (Proszowice)
II. Bieg Proszowicki
[18.00]   (Koczanów)
zebranie wiejskie
wrzesień  23  poniedziałek
DŁUGOTERMINOWE:
PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ