|
Pilot-akrobata który zadziwił cały świat
Adam Haber-Włyński
(ur.: 1883 - zm.: 21.07.1921)
biogram
 |
Adam Haber-Włyński, instruktor pilotażu w Wyższej Szkole Lotników w Ławicy (1919-1920 r.)
(fot. pl.wikipedia.org) |
 |
Adam Haber-Włyński
(fot. pl.wikipedia.org) |
Proszowice, 10-03-2021
[...] Nazwisko urodzonego w pod kazimierskiej wsi Hołdowiec - Adama Haber-Włyńskiego na trwale zostało zapisane złotymi zgłoskami na kartkach dziejów lotnictwa polskiego, europejskiego, a nawet światowego. W początkach XX stulecia imi?tego syna ziemi kazimierskiej było a ustach wszystkich pasjonatów rodzącego si?sportu lotniczego w Europie.
Jego niesłychane wyczyny podniebne opisywane były w prasie Europy i Ameryki, za?jego ówczesna popularność w skali międzynarodowej wielokro?przewyższała rozgłos dzisiejszych gwiazd filmu i estrady. Tak wyjątkowej postaci należy si?pamięć ze strony mieszkańców ziemi kazimierskiej, a zwłaszcza ze strony władz samorządowych miasta i powiatu, które winny poczu?si?w obowiązku i ufundowa?z naszych podatków właściw?dla zasług tego pilota tablic?pamiątkow? z treści której młodzie?powinna uczy?si?historii swego regionu. A turyści dowiadywa?si?o bogatej przeszłości, naszej małej ojczyzny [...]. - cytat ze wstępu publikacji "Adam Haber-Włyński"-Nowa Niedzica, Kazimierza Wielka 2008 r.
Adam Haber-Włyński urodzi?si?w 1883 roku, w Hołdowcu za Kazimierz?Wielk? Od wczesnej młodości pasjonowa?si?sportem, a szczególnie dyscyplinami okraszonymi dużym ryzykiem. Pierwszy raz z lotnictwem zetknął si?w wieku 27 lat, będąc we Francji. Tam odby?profesjonalne szkolenie lotnicze.
Wiosn?1910 r., zaczął pierwsz?nauk?pilotażu na samolocie jednomiejscowym w szkole Bleriota w Pau, pod kierunkiem inżyniera Leblanc'a. Potem lata?ju?na sprzęcie dwumiejscowym w szkole Farmana w Mourmelon, gdzie w lecie tego?roku, otrzyma?dyplom pilota. Ten aeroklub francuski, w początkach XX wieku, by?jedyn?instytucj?na świecie, który posiada?uprawnienia do wydawania licencji pilota. Jednocześnie, zauroczony t?pasj?startuje w konkursach lotniczych, mityngach i pokazach, zdobywając szacunek, uznanie i kształtując swoj?mark?
 |
| (fot. wilnoteka.lt) |
 |
Adam Haber-Włyński
(fot. niebieskaeskadra.pl) |
Od Polski po Rosj?występowa?w publicznych pokazach, w takich miastach jak: Wilno, Moskwa, Kijów. Ju?w Petersburgu, w dniach 17-23 maja 1911 r., spośród 7 pilotów zajmuje 1 miejsce i zgarnia pul?w wysokości 1075 rubli. Sześć dni później, w Moskwie zajmuje 3 miejsce w konkursie wysokości lotu (333 metrów) z nagrod?500 rubli. Oraz 3 miejsce w konkursie na długotrwałość lotu - 269 rubli.
W mroźnej stolicy przebywa?stale i pracowa?jako pilot oblatywacz fabryki samolotów Dux, w której budowano na licencji francuskiej Farman i Nieuport. By?także instruktorem i szefem pilotów w szkole lotniczej tamtejszego aeroklubu - Moskiewskiego Towarzystwa Żeglugi Powietrznej, mającego sw?siedzib?na lotnisku Chodynka (Pola Chodyńskie). Jako as pilotażu i akrobacji lotniczej, w samej Moskwie wyszkoli?300 pilotów. Lata?najczęściej na samolocie Nieuport, a jego popisowymi figurami akrobacji były: korkociąg płaski, beczki, opadanie liściem, ślizg na skrzydło i pętle. Zdoby?wiele nagród i odznacze?
Tak 27 sierpnia 1912 r., uzyska?II nagrod?w wysokości 15 000 rubli. Tym razem jego samolot by?marki Dux (licencja Farman) z silnikiem Gnome o mocy 70 KM (51,5 kW).
Jako jedyny ukończy?przelot na trasie Moskwa-Sierpuchow-Moskwa 21 maja 1913 r. Lata?także na samolotach wojskowych. Testowa?takie maszyny jak:Ju.A.Meller nr 1, pierwszy zbudowany w Rosji ze śmigłem pchającym. W tym roku, na samolocie Nieuport, osiągnął dwa rosyjskie rekordy wysokości lotu: 2 800 i 3 100 m.
Tak pisało o jego dokonaniach państwowe czasopismo lotnicze- Wozduchoplawatiel nr 6 z 1914 r: Haber-Włyński jako pierwszy pilot prywatny wykona?w Rosji martw?pętl? T?małą znan?wówczas figur?pilot demonstrowa?na pokazach w Moskwie, Petersburgu, Kijowie i innych miastach Rosji. W kwietniu 1914 r., w Kijowie, wykona?w jednym locie 16 martwych pętli, co uznano za rekord wszechrosyjski. Wielki książ?Aleksander Michajłowicz odznaczy?go srebrn?odznak? za zasługi w rozwoju lotnictwa rosyjskiego. 8 maja 1914 r., o 7-ej wieczorem, w czasie oblatywania nowego samolotu Dux, nastąpiła katastrofa. Haber-Włyński dozna?ciężkich obraże? a lecący z nim mechanik A.Muchin zmar?/cite>.
Takich wypadków na koncie hołdowskiego pioniera było wiele. Jednak te zdarzenia nie osłabiały jego odwagi, a tylko dodawały mu adrenaliny. Ju?w lipcu wyjecha?do Francji, gdzie lata?w szkole wyższego pilotażu w Villa Coubley koło Paryża, prowadzonej przez słynnego pilota Rolanda Garrosa. Za swoje, wzorowe umiejętności i talent zyska?przydomek "Le diable". Należa?do "Les Vicilles tiges" (Stare korzenie) - zespołu pilotów dyplomowanych, którzy mimo różnych narodowości podtrzymywali więzi przyjaźni i krzewili tradycje lotnicze.
Przed wybuchem I wojny światowej, powróci?do Rosji. Jako instruktor w moskiewskiej szkole lotniczej szkoli?wielu uczniów. Oblata?około 500 samolotów, wylata?blisko 10 000 godzin. Podczas jednego z wypadków w powietrzu, dozna?złamania nogi, która źle si?zrosła i pozostała krótsza. Swój kunszt lotniczy prezentowa?podczas rewolucji październikowej samemu Leninowi, znając go te?osobiście.
 |
Adam Haber-Włyński, instruktor pilotażu w Wyższej Szkole Lotników w Ławicy (1919-1920 r.)
(fot. madeinswietokrzyskie.pl) |
Wiosn?1919 roku, Adam Haber-Włyński wraca do Polski. W ojczyźnie pracuje jako cywilny szef pilotów-instruktorów w Szkole Lotniczej w Ławicy koło Poznania. Potem przekształcona na Wyższ?Szkołę Pilotów w Ławicy. Pod jego kierownictwem przeszkolono 164 pilotów.
Na początku 1921 r., zosta?zaangażowany na stanowisko głównego pilota oblatywacza w Wytwórni Samolotów E.Plage i T.Laśkiewicza w Lublinie. Ona to produkowała na licencji włoskiej, samoloty myśliwskie typu Ansaldo A - 1 Balilla, określane jako "latające trumny". Na tej właśnie maszynie, 21 lipca 1921 r. zakończyła si?jego lotnicza przygoda i życie. W trakcie wykonywania akrobacji, maszyna zapaliła si?a pilot straci?równowag?i runął na ziemi? Troch?inn?wersj?wypadku przedstawia czasopismo "Lot" z 1921 październik-listopad w artykule"Śmier?Habera-Włyńskiego": [...] dokona?szeregu akrobacji przekraczających zuchwałości?dotychczasowe czyny Włyńskiego, Loopingi, korkociągi i beczki były dokonywane bez przerwy na wysokości zaledwie 50 metrów, ślizg boczny ("glisada") z pełnym motorem zakończy?si?rozbiciem płatowca i śmierci?pilota [...].
 |
szczątki aeroplanu "Balilla", który rozbi?si?21 lipca 1921 r., w katastrofie zginął oblatywacz - pionier lotnictwa polskiego - Adam Haber-Włyński, instruktor z Wyższej Szkoły Pilotów w Poznaniu; reprodukcja z Tygodnika Ilustrowanego
(fot. bc.wbp.lublin.pl) |
Pochowano go na starym-Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 83, rząd 4).
Adam Haber-Włyński by?żonaty z Eugeni?Teodozj?Jabłońsk?(vel Knittel) - (1879-1946).
opracowanie: Marcin Szwaja
 |
| (fot. cmentarze.um.warszawa.pl) |
 |
grób Adama Haber-Włyńskiego
(fot. niebieskaeskadra.pl) |
ŹRÓDŁA, BIBLIOGRAFIA:
- Jerzy R. Konieczny, Tadeusz Malinowski; Mała encyklopedia lotników polskich
- Stanisław M. Przybyszewski; Adam Haber-Włyński 1883-1921; Nowa Niedzica; Kazimierza Wielka 2008
- madeinswietokrzyskie.pl
- pl.wikipedia.org
- wilnoteka.lt
- niebieskaeskadra.pl
- bc.wbp.lublin.pl
- jbc.bj.uj.edu.pl
- cmentarze.um.warszawa.pl
|
|
NA SKRÓTY
