facebook
Mieszkańcy miast powiatu proszowskiego/miechowskiego z końcem XVIII i w XIX wieku - cz. I społeczność żydowska

    Dzisiaj jest poniedziałek, 28 września 2020 r.   (272 dzień roku) ; imieniny: Libuszy, Wacławy, Wacława    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   |   praca   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   ostatnio dodane   |   gazety   |   zdjęcia, filmy   |   dokumenty   | 
 skarby archiwów 
 | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / pożółkłe łamy / skarby archiwów / Mieszkańcy miast powiatu proszowskiego/miechowskiego z końcem XVIII i w XIX wieku - cz. I społeczność żydowska
O G Ł O S Z E N I A


Mieszkańcy miast powiatu proszowskiego/miechowskiego z końcem XVIII i w XIX wieku - cz. I społeczność żydowska

(fot. pixabay.com)

Proszowice, 19-12-2019

     U schyłku istnienia Rzeczypospolitej, mimo pokaźnej liczby 1,5 tys. ośrodków miejskich, a po I rozbiorze 1,4 tys., na nazwę zasługiwało zaledwie 8-10 ogółu miast. Spośród nich wyróżniały się; Warszawa, Kraków, Poznań, Toruń oraz Lublin [Jerzy Michalski; Miasta polskie w XVIII wieku; w: Miasta polskie w Tysiącleciu. T. Wrocław- Warszawa-Kraków 1965, s.73-75; Elżbieta Klaczyńska; Mieszczaństwo; w: Przemiany społeczne w Królestwie Polskim 1815-1864, Wrocław-Warszawa- Kraków- Gdańsk 1978, s. 86]. Okres Sejmu Czteroletniego i bezpośrednio poprzedzający go, pozostawił cenne dane, umożliwiające rekonstrukcję stanu ludności miast. Szczególnie wartościowe są tu protokoły z wizytacji diecezji. Jeden z nich, w 1783 roku podaje, że w parafii Słomniki było [...] dusz religii katolicko - rzymskiej 1200 [...] innego obrządku, oprócz niewiernego żydka nie masz [...].

     Wizytacja informuje również o liczbie chrztów, ślubów i zgonów. Wynika z niej, że w 1782 roku w parafii Słomniki było 69 chrztów i 60 pogrzebów [AKM w Krakowie; A. V. Consistori; sygn. 55. s. 225]. Porównanie liczby pogrzebów z danymi dotyczących chrztów świadczy o wysokiej śmiertelności i niskim przyroście naturalnym. Przeprowadzony z nakazu prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego w 1787 roku spis ludności diecezji krakowskiej ma charakter starannie sporządzonego dokumentu z podziałem na grupy wiekowe oraz wyznanie religijne [Tamże; Spis diecezji krakowskiej z roku 1787 zarządzony przez M. J. Poniatowskiego; nie posiada sygnatury]. Liczba mieszkańców miast ówczesnego powiatu proszowskiego wynosiła 4047 osób i wahała się w granicach od 449 w Koszycach do 853 w Proszowicach.

     W świetle tego spisu, Nowe Brzesko, Skalbmierz i Słomniki, miały ludność jednolitą pod względem wyznaniowym i narodowościowym. W Proszowicach zamieszkiwało w tym czasie 10-ciu, a w Koszycach 9-ciu Żydów. Najwięcej było ich w Działoszycach, gdzie na ogólną liczbę 488 mieszkańców, tylko 214 było katolikami. Pozostali, tj. 277 było Izraelitami [Spis ludności diecezji krakowskiej z r. 1787; Wyd. J. Kleczyński, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. VII. Kraków 1894]. Przeprowadzony cztery lata później spis mieszkańców miast proszowskiego i ksiąskiego, wykazał dość istotne różnice w stosunku do 1787 roku. Liczba Mieszkańców Proszowic jest tu mniejsza o 28 osób, Nowego Brzeska o 116 osób. Natomiast znacznie wyższą w Słomnikach, bo o 113 osób, Skalbmierzy - 250 mieszkańców i w Działoszycach - 322 osoby. W sumie, spis mieszkańców miast powiatu proszowskiego z 1781 roku, głównie za sprawą Działoszyc, wykazuje wyższą o 510 liczbę mieszkańców.

     Gwałtowny wzrost liczby ludności tego miasta nie naruszył proporcji ludności polskiej i żydowskiej. Na łączną liczbę 810 mieszkańców Działoszyc, ludność żydowska liczyła 448. Nieznaczny ubytek Izraelitów nastąpił w Koszycach, skąd najprawdopodobniej wyemigrowała pięcioosobowa rodzina. W Proszowicach pozostała 6-cio osobowa rodzina żydowska. W Słomnikach, podobnie jak w 1787 roku, nadal nie było Żydów. Nie mniej jednak, w bezpośrednim sąsiedztwie miasta, mieszkały w tym okresie 3 rodziny żydowskie liczące 10 osób. W Książu Wielkim, liczącym w 1791 roku 545 mieszkańców, zamieszkiwało 155 Żydów [Materiały do słownika historyczno-geograficznego woj. Krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego; red. W. Semkowicz, cz. I, Kraków 1939, s. 19-20, 52-53, 101; cz. II. Kraków 1960. s. 30, 181, 242, 284].

     Materiały z 1791 roku zawierają bogatą treść dotyczącą problemów demograficznych. Ich analiza pozwala na stwierdzenie wielu uwag. W Miechowie, na ogólną liczbę 1373 mieszkańców, było 702 kobiet i 671 mężczyzn. Jest to o tyle ciekawe, że spośród ogólnej liczby mieszkańców, 54 mężczyzn związanych było z klasztorem. W oparciu o te dane można obliczyć również średnią wieku mieszkańców miast i związanych z nimi parafiami [WAP.IT 185; Regestry metryk chrztów, ślubów, pogrzebów oraz spisy ludności chrześcijańskiej z lat 1790-1791; s. 1-32].

     W miastach średnia wieku wahała się od 27,8 lat w Słomnikach do 36 lat w Skalbmierzy. W parafii Proszowice od 21,9 lat w Stogniowicach do 29,2 lat w Makocicach. Z analizy średniej wieku w miastach i we wsiach proszowskiej parafii, wynika, że była ona wyższą w miastach. W ogólnej populacji mieszkańców miast, liczący powyżej 50 lat życia stanowili od 9,8% w Miechowie do 13,7 w Proszowicach. We wszystkich miastach, minimalny procent, bo zaledwie od 1,6 do 1,8 % stanowili mieszkańcy powyżej 70 lat życia.

Tabela 1. Liczba i średnia wieku mieszkańców parafii Proszowice w 1791 roku

(źródło: zbiory autora)

Źródło danych; WAP Kraków. IT 194; Komisja Porządkowa-Cywilno-Wojskowa woj. Krakowskiego. Regestr ludności Chrześcijan w parafii proszowskiej w grudniu 1791 roku.

Tabela 2. Średnia wieku mieszkańców Nowego Brzeska, Proszowic, Skalbmierza i Słomnik w 1791 roku

(źródło: zbiory autora)

Tabela 3. Ludność miast powiatu proszowskiego w 1787 roku

(źródło: zbiory autora)

Źródło danych: AKMK; Spis diecezji krakowskiej z roku 1787 zarządzony przez M. J. Poniatowskiego; J. Kleczyński; Spis ludności diecezji krakowskiej z 1787 roku; [w:] Archiwum Komisji Historycznej. T. VII. Kraków 1894 rok.

Tabela 4. Liczba mieszkańców miast powiatu proszowskiego i ksiąskiego w 1791 roku

(źródło: zbiory autora)

Źródło danych: Materiały do słownika historyczno-geograficznego woj. Krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego; Red. W. Semkowicz, cz. I. Kraków 1939 r.s.19-20, 52-53, 103, cz. II. Kraków 1960, s. 30, 181, 242, 284.

Tabela 5. Kategorie wiekowe mieszkańców Działoszyc, Koszyc, Miechowa, Nowego Brzeska, Proszowic, Skalbmierza oraz Słomnik w 1791 roku

(źródło: zbiory autora)

A - Ogółem B - % w stosunku do ogółu mieszkańców

Źródło danych: WAP Kraków; Regestry metryk chrztów, ślubów, pogrzebów oraz spisy ludności chrześcijańskiej z lat 1790-1791; IT 185, Miechów IT 190 Nowe Brzesko, Koszyce, Działoszyce, Proszowice, Skalbmierz, Słomniki.

Henryk Pomykalski   



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Zawsze jest dobry dzień, kiedy otwierasz szczęśliwe oczy.
(ks. Jan Twardowski)
wrzesień  28  poniedziałek
wrzesień  29  wtorek
wrzesień  30  środa
październik  1  czwartek
DŁUGOTERMINOWE:


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ