 | |||||||||
Służby sanitarne oraz Wojskowa Słuzba Kobiet dla Powstania Powszechnego kryptonim Burza na terenie Rzeczypospolitej Partyzanckiej 1944
Proszowice, 6-08-2025 Pamięci personelu lekarskiego i pielęgniarskiego oraz Woskowej Służby Kobiet uczestniczących w Akcji Burza na terenie Rzeczpospolitej Partyzanckiej 1944. Niemcy stosunkowo dobrze orientowali się w przygotowaniach Armii Krajowej do powstania. Świadczą o tym zapisy w dzienniku gubernatora Hansa Franka. 16 lutego 1944 r. Szef Służby Bezpieczeństwa GG Oberfuhrer SS Walther Bierkamp meldował: [...] Polacy dokonali imponujących przygotowań do powstania [...] Nienaganna praca prowadzona na modłę wojskową budzi podziw [...]. Opracowanie przygotowane przez Oddział Obce Armie Wschód OKH - Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych i podpisane przez gen. Reinhardta Gehlena - informowało w dniu 1 - go lipca 1944 r.: [...] Głównym celem AK jest przygotowanie oraz wywołanie powstania w chwili załamania niemieckiego frontu wschodniego [...] W ocenie wartości bojowej i możliwości oporu różnych polskich organizacji należy się wystrzegać ich przeceniania [...]. Zgodnie z rozkazami Komendy Głównej AK przygotowania do powstania obejmowały wszystkie okręgi konspiracyjne Armii Krajowej. Szczególny wysiłek i natężenie prac organizacyjnych dokonywało w okręgach przewidywanych do realizacji zadań zasadniczych ujętych w powstańczych planach. Do takich okręgów należał Krakowski Okręg Armii Krajowej dla którego plany powstańcze przewidywały znaczny wysiłek bojowych działań powstańczych, wraz z jego Inspektoratami i obwodami konspiracyjnymi. Poniżej szkic obszaru terytorialnego, który swoim zasięgiem obejmował Okręg Kraków Armii Krajowej. Na tle okręgu wyróżniono teren Inspektoratu AK Miechów - MARIA, a w tym obwody tego Inspektoratu i Obwód AK Pińczów - PELAGIA na bazie, którego na czas powstania formowano 120 pułk piechoty AK - KAWIARNIA.
O ile w literaturze przedmiotu dotyczącej przygotowań do pows tania i samego jego przebiegu - realizowanego w wariancie B - czyli "Akcji Burza" zwanej potocznie przez gen. B.M. Nieczuję Ostrowskiego "Rzeczpospolitą Partyzancką" - poświęca się wiele wiadomości organizacji powstańczych sił, ich wyposażeniu i przebiegu działań, to stosunkowo niewiele wiadomości znajdujemy na temat zabezpieczenia działań bojowych - w tym zabezpieczenia medyczno - sanitarnego, które jest bardzo ważnym elementem powodzenia każdego działania militarnego. Jego funkcje i zadania w czasie działań militarnych służą także wzmocnieniu sił moralnych zespołów bojowych poprzez świadomość uzyskania pomocy medycznej i sanitarnej zarówno dla sił walczących jaki dla ludności cywilnej. Podobnie jak pododdziały wojskowe AK organizowano i formowano na wzór regulaminów Armii II Rzeczpospolitej to w podobny sposób organizowano służbę zdrowia dla potrzeb Armii Krajowej. Do zadań powstańczej służby zdrowia należało:
[...] W momencie powstania miało ze sztabu inspektoratu działać w dalszym ciągu tylko kwatermistrzostwo, jako terytorialne pod dowództwem kwatermistrza p. por. "Zaboja" i jego zastępcy - Szefa WSOP - Wojskowej Służby Ochrony Powstania - por. "Tarnawy". Służby kwatermistrzowskie zorganizowano nie tylko przy sztabach i Jednostkach Wojskowych ale także na terenie całego Inspektoratu, który podzielono na pod kwatermistrzostwa terytorialne, których zadaniem było: zaopatrywanie pododdziałów partyzanckich w żywność i inne środki materiałowe, a w chwili powstania rozpoczęcie zaopatrywania jednostek walczących oraz ewakuacja rannych i sprzętu wojskowego, grzebanie zabitych itp. [...] i dalej autor pisze [...] Wojskowa służba sanitarna powiększona została poprzez scalenie (z BCH) tak dalece, że w Inspektoracie nie było wsi, w której nie istniałyby punkty terenowe i patrole sanitarne zorganizowane przez niezwykle ofiarne i czynne jednostki Wojskowej Służby Kobiet (WSK) [...]. Oddziały Wojskowej Służby Kobiet - poprzez swoje komendantki podporządkowane były szefowi sanitarnemu Inspektoratu i 106 Dywizji - mjr "Świtowi". W oddziałach tych prowadzone było szkolenie sanitarne przez lekarzy i ich personel pomocniczy. Prowadzono także podstawowe szkolenie wojskowe. Dokonywano zakupów leków i narzędzi chirurgicznych. Przygotowywane były bandaże, nosze, apteczki i torby sanitarne. Organizacja służby sanitarnej przedstawiona jest na poniższym schemacie - opis ze strony 29 książki - aut. gen. B.M. Nieczuja Ostrowski "Rzeczpospolita Partyzancka" - w zbiorach autora.
Wiele informacji na temat organizacji i funkcjonowania konspiracyjnej służby zdrowia w obwodach i pod obwodach Inspektoratu AK Maria znajdujemy w opracowaniu pod nazwą "Inspektorat AK Maria w walce" autorstwa dowódcy tego Inspektoratu. W opracowaniu wymieniona jest organizacja służby zdrowia wszystkich obwodów - w kolejności PELAGIA, MAGDALENA, OLGA i pod obwodów wchodzących w skład ich struktur organizacyjnych. Ze względu na wielość informacji dla celów niniejszego artykułu prezentowane są organizacyjnie dwa pod obwody z obwodu PELAGIA - tj.: podobwód PELAGIA - KASIA na bazie którego formowano IV Koszycki batalion piechoty 120 pp KAWIARNIA oraz pod obwód PELAGIA - DUSIA na bazie, którego formowano II Skalbmierski batalion piechoty 120 pp KAWIARNIA. Zobrazowanie poniższych struktur służby zdrowia wydaje się uzasadnione faktem, że terytorialne kwatermistrzostwo, a w tym powstańcza służba zdrowia została uruchomiona na korzyść tych dwóch batalionów jako zabezpieczenie sanitarne pododdziałów walczących w obronie Rzeczpospolitej Partyzanckiej 1944 w dniu 5 sierpnia 1944 r. Praktycznie funkcjonowały wtenczas wszystkie elementy zabezpieczenia sanitarnego do poziomu batalionowych punktów medycznych w Koszycach przy IV bp - w domu p. Kitów oraz w starej szkole w Skalbmierzu przy II bp. Należy zauważyć, że nie został praktycznie uruchomiony w pełnym wymiarze pułkowy szpital polowy - planowany w Kazimierzy Wielkiej. Natomiast funkcjonował praktycznie magazyn sanitarny - przystosowany do funkcji szpitalika polowego w Sielcu Biskupim k. Skalbmierza obsługiwany przez siostry Tatarczuch pod komendą swojej matki - na korzyść batalionowego punktu sanitarnego II bp / 120 pp Podobną rolę na korzyść IV bp / 120 pp spełniał punkt zaopatrzenia zorganizowany przez dziewczęta z Wojskowej Służby Kobiet w Sokołowicach, który zaopatrywał placówkę ubezpieczeń działającą na górze Jasickiej i blokującą dostęp na drodze Nadwiślańskiej na teren RP 44. Podczas działań bojowych w dniu 5 sierpnia 1944 r. batalionowy punkt sanitarny IV batalionu udzielał praktycznie pomocy medycznej rannym żołnierzom niemieckiej żandarmerii z Feldjagerkorps, którzy ponieśli straty w boju pod Jaksicami. Natomiast punkt sanitarny II batalionu w godzinach porannych 5 sierpnia 1944 r. ewakuował się całością sił do Dębian na skutek przełamania obrony partyzanckiej w godzinach porannych tego dnia przez formacje SS Grupy Wallenstein wydzielone z 4 A.Panc SS do likwidacji terenów RP 1944 we współdziałaniu z formacjami ukraińskimi SS Gailizjen. Rolę punktu zabezpieczenia sanitarnego dla żołnierzy II bp / 120 pp podczas bitwy o Skalbmierz przejął magazyn sanitarny - szpitalik polowy działający w Sielcu Biskupim. Poniżej - szacunkowe dane statystyczne na podstawie opracowania "Inspektorat AK Maria w walce" - pozwalają na zobrazowanie stanu osobowego lekarzy, personelu sanitarnego i stanu osobowego WSK (Wojskowej Służby Kobiet) oraz ich możliwości organizacyjnych jako służb sanitarnych w dwóch pod obwodach działających na korzyść Powstania i Burzy na terenie Rzeczpospolitej Partyzanckiej w 1944 r. Świadczy to ofiarności lokalnej społeczności oraz możliwości organizacyjnych w czasach próby.
opracowanie: Piotr Staniszewski | |||||||||
Materiał pochodzi z portalu Internetowy Kurier Proszowski (https://www.24ikp.pl)
Zapraszamy! |
