 | ||||||||||||||||
Kolegiata w gnieździe rodowym komesa Skarbimira
Zapłatą za naszą wiarę będzie to, że będziemy to oglądali, w co wierzyliśmy. [św. Augustyn]Skalbmierz, 22-06-2015 Fundowane świątynie przez panów ziem, panów feudalnych, bogatych fundatorów prezentowały rozmaitość form, powstawały w zgodzie z zasadami wyznawanymi przez dynastie panującą, najczęściej nawiązywały do modelu książęcego charakteryzującego się jedną nawą prostokątną z rotundą, im była ona większa tym fundator, właściciel ziem bogatszy. Świątynie w czasach średniowiecza były budowane na planie koła, kwadratu, jako formy centralnej. Wieże, które dobudowywano miały stwarzać pozory dużej masywnej budowli. Budowle sakralne od 1215 roku służyły do organizacji życia parafialnego, wypełniając w ten sposób zalecenia IV Soboru Laterańskiego. Ołtarze świątyń średniowiecznych najczęściej znajdowały się przy wschodniej ścianie kościoła w zagłębieniu zwanym absydą. W części prezbiterium i na chórze skupiał się kler. Wierni świeccy gromadzili się w nawie lub nawach kościoła często rozdzielonych kolumnami. Nad nawą na poziomie mogły być wznoszone piętra, to miejsce było przeznaczone dla dworu albo fundatorów.
Zapewne wieki temu istniał tu dwór wojów w niedalekich odległościach znajdowały się osady otoczone mocnymi ostrokołami i płotami. Do osad można było wejść za zgoda właściciela ziem. W XII i XIII wieku zaczęła znikać zabudowa służąca wojom i rzemieślnikom. Interesy ludzi skupiały się wokół placu targowego, na którym budowano dwory możnowładców, domy rycerskie, kanoników, kościoły, jatki, sukiennice w takich miejscach odbywały się też jarmarki, na które wydawał zgodę władca. Budowle te sąsiadowały z interesami wychodźców z wiejskich wspólnot rodzinnych, interesami rzemieślników i kupców.
Funkcjonowanie placów targowych, karczm w Polsce Piastów oparte było o postanowieniach królewskich, książęcych to też przybywały i zatrzymywały się w nich karawany kupieckie wędrujące po szlakach handlowych Europy. Cały ten system, aby się rozwijał musiał mieć zagwarantowany mir i opiekę możnowładców. W ten sposób rozwijały się średniowieczne osady targowe, do których należy zaliczyć Skalbmierz. Budowa pierwszej świątyni w Skalbmierzu według tradycji przypisana jest Skarbimirowi herbu, Awdaniec, komesowi krakowskiemu, który żył w czasach Bolesława Krzywoustego. Siedemnastowieczny historyk Szymon Starowolski w swym dziele "Wojownicy Sarmaccy" przedstawia Skarbimira, jako dobrego stratega i męża o wielkich godnościach, zasługach i wielkim męstwie.
Rządy Konrada Mazowieckiego doprowadziły do wysokich obciążeń rycerstwa mieszczan i ludność rolniczej w Małopolsce. Niezadowolonych z jego rządów w Małopolsce panów krakowskich dopominających się przekazania władzy Bolesławowi Wstydliwemu, książę mazowiecki nakazał pojmać na wiecu w Skalbmierzu i osadzić w lochach być może w lochach świątyni. W roku 1241 świątynia wraz z osadą została spalona przez Tatarów. Zapewne odbudowana wraz z dzielnicą krakowsko - sandomierską za pieniądze narzeczonej Bolesława Wstydliwego, młodziutkiej księżniczki Kingi za zgodą jej ojca króla Węgier Beli IV. W roku 1342, miasto za sprawą biskupa Grota, ponoć przeciwnika rządów Kazimierza Wielkiego otrzymało zgodę na lokacje na prawie średzkim. Jan Długosz świątynie opisuje, jako kolegiatę i prócz prepozyta istniały tu urzędy: scholastyka, kustosza i pięciu kanoników. Z zebranej literatury wynika ze świątynia od wieków była centrum okręgu parafialnego z rozbudowaną administracją kościelną wraz z prałaturą, kustoszem, scholasterią a także wikariuszami. Biskupi krakowscy starali się utrzymywać prawo patronatu nad miastem, pozostawiając po sobie świadectwa poziomu intelektualnego (manuskrypty), relikty architektury, bogatą działalność duszpasterską.
O czasach romanizmu zaświadczają i przypominają dwie wieże, mury przy południowej ścianie prezbiterium, które wykonano bardzo starannie z piaskowcowych ciosów w XII wieku. Zmiany w kolegiacie dokonano w XV, a potem w XVII wieku. Gotycką budowlę oparto na planie trójnawowym z trzyprzęsłowym korpusem, o układzie bazylikowym wraz z nawami bocznymi. Następnie wybudowano prezbiterium na wzór krakowski. Do budowy wykorzystano fragmenty murów z czasów starszej romańskiej budowli. W XVI wieku zakończono budowę zakrystii i skarbczyka. Do naw dostawiono kruchty jedno piętrową w XVII wieku, druga wieloboczna w XIX wieku.
Skalbmierska świątynia to ważny punkt w Historii Polski. Funkcje kolegiaty i godności, jakie ten obiekt pełnił oraz intencje, w których był wzniesiony, odbudowywany i rozbudowywany nakazują potwierdzić dorobek przeszłych pokoleń, które pomimo nieszczęść, wojen, epidemii, ale też doznanych łask, powrotów, podziękowań wymagają od teraźniejszych i przyszłych pokoleń utrzymania i potwierdzenia wiary swoich przodków, o których w XVII pamiętano. Opracowanie: Paweł Staniszewski ŹRÓDŁA, BIBLIOGRAFIA:
| ||||||||||||||||
Materiał pochodzi z portalu Internetowy Kurier Proszowski (https://www.24ikp.pl)
Zapraszamy! |
