![]() | ||||||||||||
Sekretny świat Amiszów oczami badaczki z UJ
30-10-2026 Amisze w USA to chrześcijańska, niezwykle konserwatywna wspólnota anabaptystyczna, licząca ponad 400 tysięcy osób. Trudno jest wniknąć w ich społeczność, zdobyć zaufanie. Udało się to badaczce z Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jagiellońskiego - Collegium Medicum dr Annie Kotlińskiej w ramach projektu NCN MINIATURA 9. Przez miesiąc mieszkała na farmie Amiszów w pobliżu Middlefield w Ohio, obserwując z bliska ich fascynującą codzienność. Wspólnota Amiszów to potomkowie osadników ze Szwajcarii i Nadrenii, którzy w XVIII wieku uszli przed prześladowaniami religijnymi do Ameryki Północnej. Choć żyją w otoczeniu nowoczesnego supermocarstwa, celowo odrzucają większość współczesnych technologii oraz styl życia zewnętrznego świata, opierając swoją codzienność na surowych zasadach biblijnych, silnych więzach rodzinnych i pracy własnych rąk. Tworzą liczne kolonie rolnicze rozsiane w 28 stanach USA oraz w kanadyjskiej prowincji Ontario. Ponad 60 procent całej populacji zamieszkuje trzy amerykańskie stany: Pensylwanię, Ohio oraz Indianę. Dr Anna Kotlińska - położna, badaczka, adiunkt w Katedrze Zdrowia Środowiskowego UJ CM, prowadząc swe badania stawiała wiele pytań. Dlaczego w społeczności, w której populacja podwaja się mniej więcej co 20 lat, tak wiele kobiet decyduje się na duże rodziny? Czy za tą imponującą dzietnością kryje się coś więcej niż młody wiek, brak antykoncepcji i religia? W czasie, gdy w zachodnim świecie coraz więcej mówi się o problemach z płodnością i spadkiem dzietności, wydawało się, że trudno o lepsze miejsce niż społeczność Amiszów, by zadać jedno proste pytanie: co takiego robią, że mają tyle dzieci?
Początkowo badaczkę interesował przede wszystkim aspekt naukowy. Chciała znaleźć czynniki, które można zmierzyć, porównać i opisać. Z czasem jednak ciekawość badawcza zaczęła mieszać się z czymś znacznie bardziej osobistym, a ze statystyk powoli wyłaniały się konkretne postaci kobiet, ich historie, doświadczenia i emocje, także te, o których często trudno mówić. W pewnym momencie zrozumiała, że nie ma jednego pytania o płodność. W ślad za nim podążają inne: o kobiecość, rodzinę, wiarę, relacje, wspólnotę, stratę, i o to, jak radzić sobie ze wszystkim tym, czego nie można kontrolować. Dane robią wrażenie. W najnowszych analizach obejmujących dziesiątki tysięcy amiskich gospodarstw domowych całkowity współczynnik dzietności wynosi około 6 dzieci na kobietę. Wśród kobiet w wieku 45-54 lata, a więc tych, które zasadniczo zakończyły już okres rozrodczy, średnia liczba dzieci wynosiła 7,2. Co czwarta z nich miała co najmniej 10 dzieci, bezdzietnych było zaledwie około 4 procent. Badaczka rozmawiała z kobietami, które miały i 13 potomstwa. Same wychowywały się w rodzinach liczących po 9-16 dzieci, a ich matki miały niekiedy jeszcze więcej braci i sióstr. Amisze wcześnie zakładają rodziny, małżeństwo jest w ich społeczności normą, dzieci zajmują bardzo ważne miejsce w życiu rodziny, a religia niezmiennie zachęca do prokreacji. Współczesne dane pokazują, że mediana wieku kobiet w chwili małżeństwa wynosi około 21 lat, a pierwsze dziecko pojawia się średnio niespełna 1,5 roku po ślubie. Jednocześnie badania sugerują, że obraz ten nie jest całkowicie jednoznaczny. W niektórych kręgach pojawiają się bowiem oznaki pewnej kontroli płodności, choć jest ona znacznie słabsza niż w populacji ogólnej.
Amisze nie są społecznością jednolitą. Żyją w setkach osad i tysiącach okręgów kościelnych, które mogą różnić się między sobą zasadami, stylem życia czy stopniem otwarcia na współczesny świat. W 2024 roku w Ameryce Północnej żyło około 401 tysięcy Amiszów, skupionych w ponad 3 tysiącach okręgów. Za tą ogromną dziś społecznością stoi jednak historia niewielkich grup założycielskich. W przypadku wielu społeczności Amiszów ich przodkowie przybyli do Ameryki w XVIII wieku w stosunkowo małych gromadach, liczących po kilkaset osób. Przez kolejne pokolenia niewielki początkowo zasób genetyczny był przekazywany dalej, zaś społeczność pozostawała w dużej mierze zamknięta na osoby z zewnątrz.
Projekt naukowy dotyczący determinantów płodności wśród kobiet ze społeczności Amiszów w Middlefield bardzo szybko stał się dla badaczki czymś znacznie bardziej intymnym, niż zakładała. Kluczowe było zdobycie wzajemnego zaufania. Dzięki niemu rozmowy wykraczały daleko poza kwestie związane z samą ciążą czy porodem. Interesowała się również miesiączkowaniem, owulacją, snem, sposobem odżywiania, poziomem stresu, relacjami rodzinnymi, wiarą oraz funkcjonowaniem we wspólnocie. W zaciszu własnych domów kobiety opowiadały jej o swoich ciążach, poronieniach, diagnozach nieuleczalnych chorób płodu, porodach domowych, pożegnaniach i pogrzebach. A potem o kolejnych ciążach, kolejnych porodach, kolejnych dzieciach. Słuchała historii kobiet, które wielokrotnie zostawały matkami, ale także takich, które bardzo tego chciały i mimo braku stosowania antykoncepcji, modlitwy oraz ogromnego pragnienia, nie mogły zajść w ciążę. To było ważne odkrycie. Bo choć z zewnątrz Amiszki mogą wyglądać jak społeczność, w której płodność jest czymś oczywistym, to nie do końca tak to wygląda - wysoka dzietność nie oznacza bowiem z definicji, że każda kobieta jest płodna. A sama statystyka w swojej matematycznej bezduszności potrafi bardzo skutecznie ukryć doświadczenie pojedynczego człowieka.
Oprócz wieku i stylu życia dr Kotlińska przyglądała się także innym możliwym determinantom płodności. Po jakimś czasie zaczęły powtarzać się pewne wzorce, a stwierdzenie jednej z rozmówczyń szczególnie utkwiło jej w pamięci: "Nie wiem, dlaczego inne kobiety z miast nie mogą zajść w ciążę. Ale może wy nie robicie już czegoś, co my wciąż tu robimy?" To jedno zdanie odwróciło całą perspektywę badaczki. Do tej pory to ona zwracała się do Amiszów z pytaniami. Teraz pytanie wróciło do niej. Jak sama określiła - wewnątrz tej społeczności czuła się kuriozalnie: bezdzietna i niezamężna kobieta dobiegająca 40-tki to wszak widok egzotyczny, niezrozumiały i budzący troskę. Chodziła boso po trawie, bo mało kto używał butów o tej porze roku. Widziała, jak budzą się wraz ze słońcem i razem z nim kładą się spać. Rutyna, jaka towarzyszy im każdego dnia jest wręcz zaskakująco konsekwentna. Sen, dla większości tak ważny, że liczony niemal z zegarkiem w ręku, tam, z racji opieki nad małymi dziećmi, był bardzo okrojony, choć jest w tym okrojeniu rozciągająca się na wiele lat regularność. Można odnieść wrażenie, że wspólnota dosłownie otula swoich członków, że czują się zaopiekowani i bezpieczni. Może rzeczywiście istnieje "coś", co wpływa na płodność, choć nie da się tego łatwo zmierzyć ani opisać, coś, co umyka statystykom i liczbom? Coś związanego ze stylem życia, relacjami, poczuciem wspólnoty, stresem, codziennością? A może przeciwnie - coś, czego wciąż po prostu nie da się wyjaśnić? To "coś" stało się dla dr Anny Kotlińskiej wewnętrzną siłą napędową całego wyjazdu. Zaczęła szukać odpowiedzi nie tylko w danych, ale przede wszystkim w historiach kobiet. Przez 30 dni przeprowadziła 35 wywiadów. I dziś myśli, że to nie było tylko 35 rozmów o płodności. To 35 historii o kobiecości, przyjaźni, wsparciu, rodzinie, wierze, Bogu, akceptacji, bólu, radości i miłości. O tym, jak bardzo chce się mieć wpływ na własne życie - i jak często trzeba nauczyć się żyć z tym, na co wpływu się nie ma. Pojechała do Amiszów szukać odpowiedzi. Po 30 dniach wróciła z jeszcze większą liczbą pytań. Badania nie przyniosły jednej prostej odpowiedzi na pytanie o wysoką dzietność Amiszów. Pokazały natomiast, że na zdrowie reprodukcyjne może wpływać znacznie więcej elementów niż te, które zwykle bierze się pod uwagę. Sen, dieta, aktywność, stres, relacje społeczne czy sposób organizacji dnia stają się przedmiotem dalszych analiz, a zebrane doświadczenia - zaczątkiem nowych hipotez dotyczących m.in. związku rytmu dobowego z hormonalną regulacją płodności. Pobyt na amiskiej farmie był dla badaczki nie tylko okazją do zebrania materiału, lecz także punktem wyjścia do kolejnych pytań. To właśnie one mogą wyznaczyć następny etap badań nad zdrowiem reprodukcyjnym i czynnikami, które mogą mieć wpływ na płodność. red. źródła: Biuro Prasowe UJ
| ||||||||||||
Materiał pochodzi z portalu Internetowy Kurier Proszowski (https://www.24ikp.pl)
Zapraszamy! |