 | ||||||||||||
Na ołtarzu Ojczyzny
|
 |
| (fot. Historical Map of WWI: Eastern Front 1914) |
31-08-2013
Bełza Władysław - Polska mowa
Ukochaj dziatwo! słowo rodzinne,
Skarb twój najdroższy, wspaniały!
Tem słowem usta twoje niewinne,
Pierwszy paciorek szeptały.
A co po Bogu najdroższe dziatki!
Dla duszy tkliwej i czystej:
Słodkie imiona ojc""a i matki,
Wzięłyście z mowy ojczystej.
Pierwsze wrażenia, pierwsze pojęcia,
Pieśń ptaszka, kwiatki w dąbrowie,
Co zajmowały umys?dziecięcia,
W tej tłumaczono wam mowie.
Nie tylko kraj ten, w którym żyjecie,
Ojczyzn?wasz?si?zowie:
Bo jest i druga ojczyzna, dzieci?
Co w polskim mieści si?słowie.
Z głębi serc polskich, nurt żywemi,
Rwie si?jak rzeka wspaniała:
To mowa ojców, co naszej ziemi,
Nazwisko "Polski" nadała.
A jakie?czary mowa ta mieści:
Raz gromem huczy i błyska;
To znów si?ozwie jękiem boleści,
Że a?łzy z oczu wyciska.
Bo w niej si?chowa moc tajemnicza,
Ta czarodziejska moc wróżki:
Co raz j?zmienia w pieśń Mickiewicza
To znowu w hasło Kościuszki!
Więc czcij to słowo, co si?u świata,
Okryło zasług wawrzynem!
Bo kto niem gardzi albo pomiata,
Ten złym Ojczyzny jest synem!
Gotowość do poświęce?w czasach ostatnich dwóch wojen można zamknąć słowami "Bóg, Honor, Ojczyzna". W tych słowach do dzi?zamknięta jest dzielność i odwaga polskich żołnierzy, powstańców, średniowiecznych wojów i rycerzy.
Najcelniej pokaza?to ubiegły wiek. Wiek dwóch wielkich wojen. Pierwsza z nich pokazała jaka siła i zapa?drzemie w narodzie, któremu odebrano wolność, zakuto w kajdany, a w którym trwa?język i tradycja budząca naród do życia w czasie "pożogi świata".
I Wojna Światowa w prastarym nadwiślańskim kraju to silnie ufortyfikowane linie obrony, na których po przeciwnych stronach w żyznej glebie, poprzecinanej okopami, zasiekami, minami pod herbem zaborców, przeciwko sobie musieli walczyli Polacy.
Obecny obszar Powiatu Proszowickiego od wieków by?utożsamiany z handlem przyczyniała si?do tego żyzna gleba, ukształtowanie terenu i Wisła rozdzielająca w tamtych czasach walczących. W czasie I wojny światowej Ziemia Proszowicka znalazła si?pomiędzy liniami obrony rosyjskiej i austrowęgierskiej.
Na jej obszarze w latach zaborów, latach międzywojennych rodzili si?i mieszkali ludzie, którzy w czasie wojny polsko - bolszewickiej 1920roku i w okresie II Wojny Światowej odznaczali si?szczególnym męstwem i odwag? Można tu wymieni?
 |
| Władysław Tadeusz Surmacki (fot. dws-xip.pl) |
Władysław Tadeusz Surmacki, ps. "Sławek", "Stefan"
Urodzony 20 października 1888 roku w Proszowicach zamordowany przez Niemców 28 maja 1942 w Magdalence - inżynier, geodeta wykładowca na Wydziale Inżynierii Politechniki Warszawskiej, Prezes Stowarzyszenia Mierniczych Przysięgłych RP, wiceprezes Międzynarowej Federacji Mierniczych, pułkownik, od 1920 płk dypl. 1 Dywizjonu Artylerii Konnej Wojska Polskiego, Szef Sztabu Głównego Tajnej Armii Polskiej, współzałożyciel konspiracyjnej organizacji Związek Organizacji Wojskowej w Auschwitz-Birkenau, pierwszy komendant wojskowej organizacji w Auschwitz i wykonawca tajnych map tego obozu.Gawlikowski Jan 1892-1962 ps. "Tlen"
 |
| Gawlikowski Jan 1892-1962 ps. "Tlen" (fot. libr.sejm.gov.pl) |
Ksiądz Edward Gielniewski (1893-1963)
Jako duchownyOdby?Studia filozoficzno -teologiczne w seminarium duchownym w Kielcach. W roku 1919 przyjął święcenia kapłańskie .W roku 1922 ukończy?prawo kanoniczne na KUL .Od 1923 profesor seminarium kieleckiego oraz redaktor "Kieleckiego Przeglądu Diecezjalnego". Od 1927 roku dyrektor gimnazjum biskupiego. W latach 1943 - 1960 proboszcz i dziekan w Kazimierzy Wielkiej. Zasłynął z tworzenia nowych wzorów nabożeństw liturgicznych w języku polskim. Jego pogrzeb jako pierwszy w diecezji zosta?odprawiony w języku polskim.
Jako żołnierz
Porucznik rezerwy z czasów I Wojny Światowej. Powołany i zaprzysiężony w 106 Dywizja Piechoty AK. Awansowany do stopnia kapitana. posług?kapłańsk?pełni?często wśród partyzantów będąc wzywany do udzielania ostatniego namaszczenia, sakramentów małżeństwa, sprawowania Mszy św. polowych, spowiedzi przed bitw? przyjmowania przysięgi żołnierskiej, urządza?pogrzeby poległym partyzantom. Ratowa?Żydów od śmierci wystawiając im fikcyjne metryki chrztu, pomaga?w wyszukiwaniu schronienia. Ocali?niejedno żydowskie dziecko. Człowiek nie znający lęku ani strachu. Wierzy?w odzyskanie niepodległości. Po wojnie śledzony przez UB, straszony, szantażowany. Zaliczony do grona księży "reakcyjnych". Od początku 1962 r. by?całkowicie sparaliżowany. Zmar?21 maja 1963 roku. Pochowany na cmentarzu kieleckim. W powieści Andrzeja Brauna pt.: "Rzeczpospolita chwilowa" występuje jako "ksiądz Salomon".
 |
| Teodor Bałłaban (fot. audiovis.nac.gov.pl) |
Teodor Bałłaban (1866-1946)
Lwowianin, doktor medycyny - okulista, genera?brygady Wojska Polskiego. W 1887roku elew w austriackim wojsku, by?żołnierzem i lekarzem jednocześnie. Od 1914 roku Szef Szpitali Rezerwowych w Pradze potem we Lwowie. W czasie I Wojny Światowej żołnierz. W Wojsku Polskim od 1918 roku Szef Szpitala Okręgowego we Lwowie. W roku 1919 awansowany do stopnia majora, a w 1920 do stopnia pułkownika. Walczy?w wojnie polsko - bolszewickiej. W roku 1923 przeniesiony w stan spoczynku w stopniu generała brygady. Po przejściu w stan spoczynku prowadzi?gabinet okulistyczny by?te?radnym miasta Lwowa. W roku 1939 aresztowany przez Rosjan osadzony w wiezieniu. W celi więziennej przebywa?z generałem Władysławem Andersem. Zwolniony z więzienia w roku 1942 za wstawiennictwem ludzi ubogich i biednych, których jako lekarz leczy?za darmo. Ukrywa si?przed Sowietami potem przed Niemcami. Po śmierci żony wyjeżdża z Lwowa z synem Marianem początkowo osiedla si?w Radziemicach (obecnie powiat Proszowice). Następnie przeprowadza si?do Proszowic tu zakłada swój gabinet. Podczas okupacji leczy rannych żołnierzy AK, którzy ucierpieli w akcjach. Umiera 16 sierpnia 1946 r. w Proszowicach. Tu te?znajduje si?jego mogiła.Widzialnym świadectwem I i II wojny światowej, czasu trudu polskiego żołnierza, powstańca s?mogiły żołnierskie zwyczajowo nazywane w wielu miejscach naszego kraju Grobem Nieznanego Żołnierza. S?te?kopce z krzyżem położone z zdała od wsi, miast. Miejsca te to najlepsza historia dla potomnych, która przekazywana z pokolenia na pokolenie buduje pamięć o tym co było. Miejsca te s?cichym świadectwem minionych dni. Warto u progu kolejnej rocznicy Cudu nad Wisłą i II Wojny Światowej przypomnie?o:
 |
| Stanisław Padło ps. "Niebora" (fot. sq6ad.prawo.uni.wroc.pl) |
Stanisławie Padło ps. "Niebora"
Urodzi?si?w Wroczkowie (dzi?gmina Koszyce, powiat Proszowice). Z zawodu nauczyciel. Swój zawód w czasie okupacji wykonywa?w szkole powszechnej w Koszycach. W przygotowaniach i w czasie akcji "Burza" p. por. o pseudonimie "Niebora". Dowódca IV Batalionu 120 Pułku Piechoty w 106 Dywizji Armii Krajowej. Wsławi?si?powstrzymaniem pod Jaksicami regularnych oddziałów Wehrmachtu podążających z rozkazem zajęcia pozycji w rejonie Skalbmierza. Bitwa pod Jaksicami trwała do zmierzchu. Po II Wojnie Światowej ścigany przez władze komunistyczne. Osiad?na Śląsku pod zmienionym nazwiskiem. Po śmierci Stalina wróci?do posługiwania si?nazwiskiem Padło. Awansowany do stopnia pułkownika. Odznaczony odznaczeniami państwowymi. Pochowany na koszyckim cmentarzu. W powieści Andrzeja Brauna pt.: "Rzeczpospolita chwilowa" występuje jako "Przybora".Andrzej Braun (1923 - 2008)
 |
| Andrzej Braun (fot. agawa-wydawnictwo.pl) |
Musimy te?pamięta?o bohaterach września 1939 roku tu należy wspomnie?
55 Dywizj?Piechoty pułkownika Stanisława Kolabińskiego, 22 Dywizj?Piechoty Górskiej, 23 Górnośląsk?Dywizj?Piechoty, które dobitnie pokazuj?odwag?i fanatyzm wrześniowego żołnierza, który czerpa?swoj?siłę do walki z wiary pokole?55 Dywizja Piechoty pułkownika Stanisława Kolabińskiego wchodząca w skład Grupy Operacyjnej "Śląsk" - Armia "Kraków", początkowo broniła korytarza który umożliwia?obejście ufortyfikowanego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, w późniejszych dniach wojny przemieszczała si?na Kraków środkow?i wschodnia Małopolsk? Na swoim szlaku osłaniała i prowadziła działania opóźniające. Początkowo odpierała ataki 8 DP generała porucznika Rudolfa Kocha - Erpacha i 28 DP generała porucznika Hansa von Obstfeldera. Wsławiała si?pojedynkami artyleryjskimi, Pułki 201, 203, 204 wchodzące w skład 55 Dywizji Piechoty Rezerwowej brały udzia?w potyczkach i walkach na Ziemi Proszowickiej i Kazimierskiej min:
201 Pułk Piechoty toczy?walki pod Klimontowem (powiat Proszowice).
203 Pułk Piechoty toczy?walki pod Kazimierz?Wielk?
204 Pułk Piechoty toczy?krwawe walki pod Proszowicami.
Na szlaku 55 Dywizja Piechoty Rezerwowej, 22 Dywizji Piechoty Górskiej, 23 Górnośląskiej Dywizja Piechoty stanęły rzeki Wisła, Szreniawa, Nidzica, Nida, Dunajec. W roku 1939 postrzegane były przez marszałka Rydza -Śmigłego za ostatni?lini?odwrotu w południowej części Polski. Linia ta w czasie pokoju i pierwszych dniach września 1939 roku nie była przygotowana do obrony.
Działania obronne, które toczyły si?nad Nid? Dunajcem Sanem, Bugiem, ukazywały polskiego żołnierza gotowego do otwierania sobie drogi nie tylko kul?ale i bagnetem, granatem. Pokazywały jego ofiarność i gotowość do najwyższych poświęce? W 1939 roku drużyny, plutony, kompanie, pułki, dywizje i całe armie krwawo kończyły swoje szlaki bojowe nad rzekami w lasach i bagnach. Cichymi świadkami tamtych dni s?cmentarze z mogiłami żołnierskimi, które kryj?ich tajemnice. Wielu z tych wrześniowych żołnierzy wróciło do swoich rodzin. Wielu spotka?los żołnierza tułacza. Wielu stało si?inicjatorami poczyna?konspiracyjnych.
Warto o tym pamięta? a szczególnie wtedy gdy nadchodzi ten czas, który jak "Trębacz z Samarkandy" obwieszcza dostojn?histori?przodków, z któr?od wieków związana jest biało-czerwona flaga z Orłem Białym, na której widniej?trzy słowa "Bóg, Honor, Ojczyzna".
opracowanie: Paweł Staniszewski