 | |||||||||
Na przedwojennych i okupacyjnych chłopskich i robotniczych drogach powiatu proszowickiego
|
 |
| demonstracja chłopska w Racławicach - kwiecień 1937 r. (fot. dws-xip.pl) |
28-03-2013
Kwiecień dla nas Polaków to miesiąc szczególny ze względu na ważne wydarzenia historyczne i tak min:
1.04.1656 - Śluby Lwowskie króla Jana II Kazimierza. Matka Boska Częstochowska stała się patronką Polski.
2.04.2005 - zmarł w Watykanie Papież Polak Jan Paweł II (Wielki).
3.04.1940 - rozpoczęto masowe egzekucje polskich jeńców wojennych w obozach sowieckich w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku.
10.04.1525 - Hołd Pruski.
10.04.2010 - katastrofa prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem. Zginął prezydent RP Lech Kaczyński wraz z żoną Marią, załoga samolotu, urzędnicy państwowi.
23.04.1935 - uchwalenie Konstytucji kwietniowej.
26.04.1986 - katastrofa w elektrowni atomowej w Czarnobylu.
27.04.1792 - zawiązanie spisku konfederacji targowickiej.
Warto też przypomnieć datę 17 kwietnia 1937 roku. Wydarzenie to zainspirowało mnie do napisania tego artykułu.
17 Kwietnia 1937 roku w Racławicach doszło do chłopskich wystąpień przeciw rządom sanacyjnym w Polsce. Życie straciło dwóch chłopów, padli zabici od strzałów oddanych przez sanacyjną policję. Wiele osób zostało rannych, ponad dwieście aresztowanych. Celem wiecu miało być pokazanie ówczesnym władzom chłopskiego niezadowolenia z rządów sanacyjnych w Polsce. Demonstracja ta, to przygotować masy chłopskie do strajku rolnego.
Warto w wielkim skrócie przedstawić charakter przedwojennego województwa kieleckiego, w którego skład wchodził obecny obszar powiatu proszowickiego (1919-1939). Przedwojenne województwo kieleckie poprzecinane było licznymi drogami, które w okresie wiosny i jesieni zmieniały się w miejsca grząskie i bagniste. Drogi bite były rzadkością, kolej nie rozwinęła się nad spodziewanie. W okresie międzywojennym były to tereny typowo rolnicze. Ludność która zamieszkiwała ten obszar kraju w większości to robotnicy i rolnicy z przewagą tych drugich.
 |
| Aleksander Kotsis "Ostatnia chudoba", 1870, Muzeum Narodowe, Warszawa (fot. artyzm.com) |
Chłopi i robotnicy, kobiety i mężczyźni ciężko pracowali by zarobić na kawałek chleba dla siebie i swoich rodzin, dzieci musiały np. pasać krowy na łąkach, prawdziwym rarytasem w gospodarstwie domowym było posiadanie kozy, niemowlęta owinięte koc, małe dzieci trzymające się sukienki matki podążały za nią w pole. Sukcesem było zjedzenie niedzielnego obiadu składającego się z dwóch dań, w których znajdował się kawałkiem mięsa.
(Czytaj więcej w Google books "Kraj a emigracja: ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej")
 |
| Województwo kieleckie okresu międzywojennego (fot. cichecki.net) |
Niektórzy chłopi i kobiety w obszarze przedwojennego województwa kieleckiego sympatyzowali z partiami politycznymi. Niejednokrotnie w ich głowach były zakorzenione narodowe zrywy niepodległościowe, które dokonywały się w Królestwie Polskim, a w których to chłopi, robotnicy obok szlachty mieli swój wkład. Tradycje ludowe sprzyjały budowaniu organizacji typowo chłopskich szczególnie w Galicji. Organizacje chłopskie i robotnicze w Galicji były przeciwne wykluczeniu społecznemu i politycznemu.
W czasie zaborów w latach 1915-1917 organizacje chłopskie oparte były o komendy lokalne w granicach obecnego powiatu proszowickiego było ich dwie: Komenda ludowców w Proszowicach i Komenda ludowców w Koniuszy.
Oprócz ruchu ludowego powstawały także oparte o chłopstwo towarzystwa, zrzeszenia, koła niepodległościowe, rady powiatowe, jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. W Klimontowie, Koniuszy, Łętkowicach, Proszowicach, Kazimierzy Wielkiej, Kijanach, Koszycach, Rachwałowicach, Rogowie w okresie międzywojennym zaczął istnieć urząd Męża Zaufania.
Karty historii przedwojennego województwa kieleckiego wymieniają konkretne osoby w granicach dzisiejszego powiatu proszowickiego związane z powstawaniem inicjatywy społecznych. Osoby te miały prowadzić do zacierania różnic w społeczeństwie polskich po czasach rozbiorów i walki z biedą i analfabetyzmem byli to:
- Antoni Czerwiński - Piotrowice Wielkie.(gmina Koniusza)
- Tadeusz Majewski - Proszowice.
- Józef Majewski - Proszowice
- Jadwiga Słowikowska - Proszowice
- Jan Paradowski - Proszowice
- Piotr Tomaszkiewicz - Proszowice
- Jan Jasicki - Proszowice
- Edmund Padechowicz - Koszyce
- Ludwik Lipski - Koniusza
- Eleonora Lipska - Koniusza
- Franciszek Łach - Koniusza
- Jan Zasada - Koniusza
- Antoni Solorz - Koniusza
- Franciszek Wilk - Koniusza
- Walentyna Kępińska - Koniusza
- Tomasz Bochenek - Koniusza
- Michał Haber - Koniusza
- Jan Mosór - Koniusza
- Wojciech Mistrzyk - Koniusza
Rozwijał się ludowy ruch młodzieżowy, harcerstwo, które promowało patriotyzm i miłość do ojczyzny. Zauważalna była rola sanacji i endecji. Jednak duża część młodzieży wiejskiej związana była z organizacjami ludowymi np. "Wici".
Rok 1939 pokazał, że Polacy zaniepokojeni utratą niepodległości potrafią się łączyć. Okres okupacji dla polskiego robotnika i chłopa to kształtowanie postaw przede wszystkim społecznych czasem i politycznych co do wizji przyszłej Polski. Walka z okupantem stała się ogólnonarodowa poprzez występowanie młodych mas chłopskich i robotniczych w obronie Polskiej wsi i Polski.
Nawet okupant w Generalnym Gubernatorstwie w roku 1942 zaczął doceniać siłę polskiego podziemia związane to było z klęską Wehrmachtu na froncie wschodnim, a potem ofensywą rosyjską. W roku 1943 Hans Frank chcąc zatrzymać bolszewików podjął działania mające na celu przeciągnięcie Polaków na stronę Hitlerowców i w ten sposób dążył do osłabienia w Generalnym Gubernatorstwie chłopskiego ruch oporu. Niestety to mu się nie udało.
 |
| (fot. histmag.org) |
Dziś czytając literaturę historyczną opowiadającą o tamtych czasach można odnieść wrażenie, że na obszarze obecnego powiatu proszowickiego istniały dwa ośrodki walki partyzanckiej nazywane potocznie republiką, które powstały latem 1944roku.
Ich powstanie zawdzięczamy polityce i poglądom głoszonym przez chłopów, robotników, w których popierali wizje Polski głoszoną przez generała Sikorskiego, generała Stefana Roweckiego pseudonim "Grot, Rakoń, Grabica, Inżynier, Jan, Kalina". Ich poglądy urzeczywistniły się przez połączenie najważniejszych organizacji konspiracyjnych. W obecnych granicach Powiatu, były to BCH i AK.
Na czele wielu oddziałów partyzanckich AK, BCH, GL w kraju stali głównie oficerowie, podoficerowie to oni tworzyli trzon jednolitego wojska podziemnego, które w roku 1944 było użyte w czasie akcji "Burza" to jest powstania.
Dziś te dwa ośrodki walki partyzanckiej w powiecie proszowickim potocznie nazywamy: Rzeczpospolitą Kaźmiersko-Proszowicką lub Republiką Pińczowską (funkcjonuje także kilka innych określeń: Rzeczpospolita Partyzancka, Niepodległość Koszycka, Państwo Wiślickie, Powstanie Lipcowe [red.]).
Pierwszą należy rozumieć jako tą chłopsko - robotnicza która przyjęła podział województwa kieleckiego przeprowadzony przez okupanta. Druga to ta sanacyjna oparta o struktury "AK" i uznająca podział administracyjny państwa, który dokonał się w okresie przedwojennym. "Armia Krajowa" bez polskiego chłopa i robotnika nie była wstanie przeprowadzić tak poważnego powstania - zrywu w lipcu 1944 roku.
(Czytaj więcej w książce pana Andrzeja Brauna "Rzeczpospolita chwilowa")
Warto zakopać te różnice i nadać im jedną nazwę Polska Walcząca. Gdyż Jesteśmy jednym narodem bardzo ciężko doświadczonym przez burze dziejowe w tym również emigracje zarobkową. Wiele razy też próbowano nam zabrać wolność i ojczysty język.Poniżej trochę danych statystycznych związanych z powstaniem lipcowym 1944 roku:
 |
Obwód BCH Miechów "11" w okręgu Kielce "30" w okręgu Kraków "Mieczysław":
Dowódcą pierwszej kompani Straży Chłopskiej od dnia 22.06.1941 roku do lata 1944 roku był Stanisław Szymacha pseudonim "Jaskóła", "Sęk", "Upór", "Drużba". Zajmował także stanowisko dowódcy pierwszej kompani BCH pochodził z Glewca. Przed wojną członek "Wici" i Stronnictwa Ludowego. W konspiracji początkowo w ZWZ, a potem w BCH. Scalony z Armią Krajową zmarł na gruźlicę w dniu 12.10.1944. Po jego śmierci funkcję komendanta obwodu Miechów objął Stanisław Pałetko ps. "Rucki".Obwód BCH Pińczów "10" w okręgu Kielce "32":
Dowódcą pierwszej kompani Straży Chłopskiej był Jan Pszczoła "Wojnar", "Janczar". Pochodził z Krzeczonowa. Zajmował też stanowisko dowódcy pierwszej kompani BCH. Przed wojną student UJ. Podchorąży rezerwy początkowo w ZWZ scalony z Armią Krajową. Uczestnik walk o Nowy Korczyn, Kazimierzę Wielką, Koszyce, Skalbmierz. Został zamordowany przez gestapo w Busku 11.11.1944 roku. Po jego śmierci funkcję komendanta inspektoratu Pińczów objął Jan Rumas ps. "Mirosław".(Czytaj więcej na: spkrzczonow.eu/index.Jan pszczoła -inrernet)
Warto w tym artykule wspomnieć osobę Marii Maniakówny, która urodziła się w Przemykowie w roku 1911. Kobieta wielkiego serca oddana sprawą wsi. Człowiek społecznik kochający ludzi, historyk i publicystka. Przez całe swoje życie działała na rzecz ludzi. Działacz ludowy ZMW RP, "Wici", PSL, ZSL. W okresie okupacji szef łączności i kolportażu w Komendzie Głównej Batalionów Chłopskich, więzień Pawiaka, Oświęcimia, Ravensbr?ck. Niosła otuchę, nadzieje, odwagę tam gdzie jej brakowało -w niemieckich obozach koncentracyjnych, więzień bunkra śmierci. Za wykazane męstwo i odwagę odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Oświęcimskim, Krzyżem Komandorskim OOP, Krzyżem Batalionów Chłopskich, Krzyżem Partyzanckim. Zmarłą 4 marca 1988 roku w Warszawie. Można na ten temat pisać bardzo dużo. Jednak Ja pokusiłem się o napisanie paru zdań w przysłowiowej pigułce. Temat który poruszyłem w tym artykule dotyka większości polskich rodzin, które korzeniami związane są z polską wsią. Jakże często nasi ojcowie, matki ,babcie i dziadkowie opowiadali nam jak było dawniej. Można było ich wywodów słuchać godzinami. A dziś pozostały tylko wspomnienia po tamtych dniach, zapisane na kartach historii lub przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie, wspomnienia te żyją jeszcze w pamięci synów, córek czy wnuków. To bardzo cenne wspomnienia dla nowego pokolenia Polaków, oddające galicyjskiego ducha tamtych dni.opracowanie: Paweł Staniszewski