facebook
Rozbrojenie Ukraińców w Kazimierzy Wielkiej

    Dzisiaj jest sobota, 21 września 2019 r.   (264 dzień roku) ; imieniny: Darii, Mateusza, Wawrzyńca MD Pokoju,Ś. Dzień Osób z Chorobą Alzheimera    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   wstęp   |   aktualności   |   artykuły, opracowania   | 
 wspomnienia 
 |   ludzie RP 1944   |   filmoteka   | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / RP 1944 / wspomnienia / Rozbrojenie Ukraińców w Kazimierzy Wielkiej
O G Ł O S Z E N I A
patronaty IKP


Rozbrojenie Ukraińców w Kazimierzy Wielkiej

rozbrojeni Ukraińcy opuszczają Szkołę Podstawową (fot. arch. Zdzisława Kulisia)

Kazimierza Wielka, 24-07-2013

     Koniec lipca i początek sierpnia 1944 roku to okres w dziejach naszego regionu bezprecedensowy w skali kraju. W czasie kiedy dookoła byli jeszcze ciągle niebezpieczni faszyści (mimo ponoszonych ostatnio dotkliwych porażek), na dużym obszarze wyznaczonym miejscowościami: Pińczów, Sancygniów, Zielenice, Koniusza, Wierzbno, Koszyce, Nowy Korczyn zrodziła się WOLNOŚĆ!

     Ludzie wywieszali na domach biało - czerwone flagi, powstały polskie urzędy, działające w konspiracji oddziały partyzanckie przeszły do otwartych działań jako oddziały regularnej Armii Polskiej. Wiele wydarzeń z tego okresu wpisało się na stałe do naszej historii poznajmy jedno z nich. Był 27 lipca 1944 rok, miejsce akcji Kazimierza Wielka.

     Poniżej fragmenty wspomnień z relacją sierż. Mariana Miklaszewskiego ps. "Odwet" z książki "Rzeczpospolita Partyzancka" Bolesława Michała Nieczui-Ostrowskiego ps. "Tysiąc":

wstęp Andrzej Solarz;    

W pierwszej połowie lipca, na skutek odnowienia się rany nogi o chor. "Bałtyckiego", chwilowo objął kompanię jego zastępca sierż. "Odwet". W dniu 25 lipca wywiad poinformował dowódcę pułku kpt. "Sewer" (Roman Zawarczyński), że żandarmi niemieccy skoncentrowani na posterunku żandarmerii, przygotowują się do ewakuacji i czekają na rozkaz z Miechowa aby opuścić Kazimierzę Wielką. Jak wiadomo już z meldunku Oberleutnanta Carla, wyjazd żandarmów nastąpił w dniu 27 lipca o godzinie 4:00, a na posterunku pozostał jedynie pluton ukraińskich policjantów z 207. batalionu w sile około 50 ludzi.

     Postanowiłem rozbroić wartownię. O 5:30, stanąłem przed bramą szkoły i zażądałem od wartowników by zameldowali mnie dowódcy. Jeden z nich odezwał się: możemy cię zameldować, ale chcemy wiedzieć o co ci chodzi? Spokojnie, ale stanowczo poprosiłem, by mnie zaprowadzili do porucznika Żukowa, mam ważną i pilną sprawę z nim do omówienia. Popatrzyli na siebie, coś między sobą szepcąc. Po chwili nadszedł z wartowni zdaje się dowódca warty z paru żołnierzami, a gdy wartownicy powtórzyli, o co chodzi, trzech żołnierzy zaprowadziło mnie na piętro, wskazując drzwi pokoju porucznika Żukowa.

Przechodząc przez dziedziniec i korytarz - zauważyłem, że ckm-y stoją w wybitych w murze otworach, a na korytarzu i na schodach stali żołnierze w pełnym uzbrojeniu.

     W pokoju za biurkiem siedział d-ca Ukraińców, lat około 30-35 i trzymał w ręku słuchawkę od telefonu. Wyczuwałem, że pragnie się z kimś połączyć, ale telefon nie odpowiada. Przyglądał mi się, wstał przywitał się przedstawiając się jako porucznik Żuków, proszą jednocześnie o zajęcie miejsca. Ja z kolei przedstawiłem się, podając swój pseudonim. Po zajęciu miejsca zapytał po polsku: Kto pan jest i co pan od nas chce? Odpowiedziałem: Jestem dowódcą Armii Krajowej na tutejszym terenie, a żądam, aby pan i pański pluton złożył broń, poddając się nam jednocześnie.

- Nie poddam się i będziemy się bronili. - Z tą garstką ludzi nie utrzyma się pan długo, najwyżej 2 - 3 godziny.

- Niemcy mnie nie opuszczą, lada chwila dadzą mi pomoc.

- Wiecie dobrze, że Niemcy pouciekali wszyscy - dużo ich wpadło w nasze ręce, a tych co będą chcieli - w co bardzo wątpię - tu wrócić, już my nie dopuścimy.

- Przyrzekli mi, abym się trzymał do 48 godzin, a pomoc na pewno nadejdzie z Krakowa.

- Pomocy na pewno nie dostaniecie, gdyż Kraków jest odcięty przez nasze oddziały. Niemcy z Krakowa już się ewakuują.


Zauważyłem, że to go zaskoczyło, zmienił głos i zaczął się denerwować. - Dobrze, przypuśćmy że się poddamy, co z nami zrobicie?

- Uważam, że to jest jedyne wyjście, gdyż oszczędzicie siebie i ludzi. Co do waszej dalszej przyszłości, zadecyduje moje wyższe dowództwo.


Żuków przeprosił mnie na chwilę i zaczął dzwonić, pragnąc połączyć się z Krakowem.

- Nic z tego nie będzie, poczta jest już w naszych rękach (ma się rozumieć, że nic nie było jeszcze zajęte).

Po kilku nieśmiałych dzwonieniach odłożył słuchawkę i zastanawiał się nad czymś.

- Więc co pan porucznik postanawia? - Dajcie mi się połączyć z Krakowem, przedstawię im sytuację, bo za poddanie się Niemcy mnie rozstrzelają.

- O połączeniu z Krakowem nie ma mowy. Niemców już nie potrzebujecie się obawiać, a ponadto nie jesteście przecież obywatelami i na pewno się z nimi nie spotkacie. Chyba, że jako przeciwnik.

- Proszę mi dać jeden dzień do namysłu.

- Nie, zaraz się poddajecie lub zdobywamy szkołę, czas ucieka i jeśli w swoim czasie nie wyjdę stąd, oddziały przystąpią do szturmu.

- Muszę się porozumieć z ludźmi, proszę o dwie godziny czasu.

- Daję jedną godzinę, po której dacie mi znać w bramie sam lub przez wartownika. Czekam na odpowiedź.

- Dobrze.


     Wyszedłem, odprowadzony przez wartowników do bramy. "Odwet" wysłał spotkanego po drodze swojego żołnierza Edwarda Maja z rozkazem do dowódcy oddziału dywersyjnego sierż. "Krzywdy" (Marian Pierzchała) kwaterującego w Kazimierzy Małej, aby natychmiast zameldował się wraz z oddziałem w rejonie szkoły.

"..."0" godzinie 6:20 zameldowałem się u dowódcy pułku kpt. "Sewera". Po przedstawieniu mu sytuacji, zatwierdził mi plan, wydając rozkaz rozbrojenia Ukraińców."

     Około godziny 7:00 zameldował się "Krzywda" ze swoim oddziałem w pobliżu szkoły. "O godzinie 7:00 wydałem rozkaz "Krzywdzie", aby rozmieścił ludzi w ten sposób, aby ich Ukraińcy nie widzieli (ze wzglądu na marną broń i zaledwie 12 ludzi, a gdy dam znak przez okno, mają wkraczać do szkoły). Ze sobą zabrałem strzelca "Szczepka" (Szczepan Szczerba), który był w mundurze harcerskim i wyglądał więcej po żołniersku. Miał ze sobą stena. Zapoznałem go z sytuacją, że możemy stamtąd nie wrócić. Gdyby miało się coś nie udać, miał otworzyć ogień na znak, gdy przymknę prawe oko. "Krzywda" miał w tym czasie atakować. Poszliśmy.

     Wartownicy odprowadzili nas do swego dowódcy, który oczekiwał nas w kancelarii. "Szczepko" został na korytarzu przy drzwiach.

- Więc co pan porucznik postanowił? (w tym czasie wyciągnąłem swoja parabelkę ze złamaną iglicą i położyłem przy jego pistolecie, na biurku, który już tam leżał).

- Ludzie nie chcą się poddać.

- Trzeba im wytłumaczyć, że walka jest bezsensowna.

- Rozmawiałem z nimi i postanawiają się bronić, może pan z nimi porozmawia.

- Dobrze, proszę ich zebrać.


     Przywołał żołnierza i dał rozkaz zbiórki przed kancelarią, gdy tymczasem ja wstając z krzesła, wziąłem jego rewolwer do ręki. Przez okno zauważyłem dużo ludzi stojących na ulicy. Wyszliśmy na korytarz. Przy drzwiach z bronią gotową do strzału i z groźną miną stał "Szczepko", a przed nim około 20 żołnierzy ukraińskich, pomiędzy którymi stały i dwie kobiety, w tym jedna z dzieckiem, reszta była na posterunkach (Boże, co za typy - pomyślałem). Popatrzyłem chwilę na nich i powiedziałem:

- Jesteście w sytuacji beznadziejnej, jedynym wyjściem dla was jest poddanie się, które może was tylko uratować, natomiast walka przyniesie wam tylko zgubę.

- Co stanie się z nami, gdy się poddamy? Czy nas nie rozstrzelają?

- My jeńców nie rozstrzeliwujemy. Jesteśmy regularną Armią Polską. Walczymy o wolność swojej Ojczyzny z Niemcami i sprzymierzeńcami hitlerowców. Jesteście ostatnią placówką, którą musimy usunąć (co teraz będzie, gdy nie będą chcieli poddać się? Różne myśli przychodziły mi do głowy. "Krzywda" nie da rady, a niech Ukraińcy otworzą ogień w ten tłum stojący przed szkołą. Będą mnie ludzie potem przeklinać...).

- Poddajemy się. (Parę głosów krzyczało: nie! Jednak zostali przez większość przekrzyczani). Dałem znak "Krzywdzie". Oddział przystąpił do zajmowania szkoły.

     Zdobyliśmy na Ukraińcach: 3 ckm, 5rkmów, 5 pepesz, 5 pm-ów, 5 pistoletów krótkich, 80 karabinów, 200 sztuk granatów ręcznych i 80 000 sztuk amunicji do kb i km oraz kilka wozów różnego sprzętu bojowego. Do niewoli poddało się: 1 oficer, 8 podoficerów, 32 szeregowców i 2 kobiety. Jeńców wyprowadziłem pod silną eskortą, ponieważ ludność dążyła do samosądu. Długo musiałem tłumaczyć, że są to ludzie bezbronni i są w naszej niewoli, a my żołnierze AK musimy ich bronić, mimo tego, że dawniej byli naszymi wrogami. Jeńcy zostali wysłani pod silną eskortą kolejką do Pińczowa, do dyspozycji kapitana "Nemo".

     W ten sposób w dniu 27 lipca 1944 roku Kazimierza Wielka została zajęta przez partyzantów Armii Krajowej wchodząc w ramy "Kazimiersko-Proszowickiej Rzeczpospolitej Partyzanckiej", wyrastając z czasem na jej "stolicę" jako najsilniejszy ośrodek dyspozycyjny sił powstańczych w tym terenie.

Nastroje jakie wówczas miały miejsce, określa w krótkich zdaniach główny sprawca wydarzeń w tym dniu i jego bohater. Por. cz. W. "Odwet".

"...Zameldowałem "Sewerowi" o wykonaniu rozkazu oraz wysłałem gońca do b. Komendanta Podobwodu "Kasia", a obecnie dowódcy IV/120. pp AK ppor. "Niebory", z meldunkiem o powstaniu "Rzeczpospolitej Kazimierskiej", jak w tej chwili nazywaliśmy ten wolny skrawek Polski. Nazwa ta miała zupełne uzasadnienie, gdyż zaczęły jawnie działać władze wojskowe, administracyjne i urzędy użyteczności publicznej [...] Wszyscy byli podnieceni i w napięciu oczekiwali dalszego rozwoju wypadków [...] Pomimo ogólnej radości z powodu ucieczki Niemców i wolnego od wroga pewnego terenu Polski - nastrój był trwożny [...] Na gmachach wywieszono chorągwie narodowe. Na wieży cukrowni wystawiono obserwatora przeciwlotniczego. Wysłano zbrojne oddziały na ubezpieczenia [...] Stany ludzi w oddziałach powiększały się tak, że musieliśmy wstrzymać werbunek z braku broni, której część musieliśmy dać sąsiednim placówkom. Korpus Bezpieczeństwa zaczął działać wyłapując Volksdeutschów, policjantów, szpiclów i donosicieli. Utworzona administracja państwowa zaczęła normalnie działać, zwracając uwagę na rozdział żywności dla ludności cywilnej i pracę handlu. Dowództwo AK przydzieliło do rozdziału również dużo cukru z cukrowni, który wydano ludności bezpłatnie. Przeprowadzono także z ludnością cywilną ćwiczenia biernej obrony przeciwlotniczej i przeciwpożarowej, uzupełniono szkolenie wszystkich żołnierzy, ćwicząc ich jawnie.

Rozbrojenie posterunku ukraińskiego było szczęśliwym pomysłem i pozostanie na zawsze wzorem odwagi, rozsądku a równocześnie przebiegłości i opanowania inicjatora akcji. Dzięki bowiem śmiałej decyzji, niezwykłej odwadze, zdecydowanej postawie sierż. "Odweta", jego trafnej ocenie sytuacji a także nastrojów u wroga, sugestywnej umiejętności przekonywania, najpierw dowódcy nieprzyjaciela, a później jego żołnierzy, rozbrojono bez jednego wystrzału, bądź co bądź silną, zdolną do kilkugodzinnej obrony, w zamienionej na małą fortecę szkołę."


Bolesław Michał Nieczuja-Ostrowski; "Rzeczpospolita Partyzancka"; Instytut Wydawniczy PAX; Warszawa 1991 r.



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Różnorodność jest przyprawą, która nadaje życiu cały smak.
(William Cowper)

wrzesień  21  sobota
[10.00]   (Kraków)
koncert Pawła Wójcika i Tomasza Sarniaka w Krakowskim Teatrze Variete
[16.00]   (Wieliczka)
Zwiedzanie z kustoszem wystawy "Pamięć morza" w kopalni soli
[18.00]   (Szklana)
zebranie wiejskie
wrzesień  22  niedziela
[15.00]   (Proszowice)
II. Bieg Proszowicki
[18.00]   (Koczanów)
zebranie wiejskie
wrzesień  23  poniedziałek
wrzesień  24  wtorek
[9.00]   (Proszowice)
XVIII sztafetowy bieg ku czci gen. Bolesława Nieczuja-Ostrowskiego
[18.00]   (Kraków)
Ignacy Daszyński - spotkanie w KKW
DŁUGOTERMINOWE:


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ