Dzisiaj jest niedziela, 25 września 2022 r.   (268 dzień roku) ; imieniny: Aureli, Kamila, Kleofasa ŚD Serca,Dzień Budowlańca    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   wstęp   |   aktualności   |   artykuły, opracowania   | 
 wspomnienia 
 |   ludzie RP 1944   |   filmoteka   |   kalendarium   |   RP 44 w sztuce   | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / RP 1944 / wspomnienia / Wspomnienie o walkach zbrojnych z Niemcami w Nowym Brzesku (spisane w 1984r)
O G Ł O S Z E N I A
Money.pl - Serwis Finansowy nr 1
Kursy walut
NBP 2022-09-23
USD 4,8796 +0,94%
EUR 4,7591 -0,35%
CHF 4,9701 +0,16%
GBP 5,4530 -0,40%
Wspierane przez Money.pl


Wspomnienie o walkach zbrojnych z Niemcami w Nowym Brzesku (spisane w 1984r)

flaga Polskiego Państwa Podziemnego (fot. zbiory IKP)

Nowe Brzesko, 28-07-2010

     W lipcu bieżącego roku mija dokładnie czterdzieści lat jak w Nowym Brzesku walczono zbrojnie z Niemcami a potem przeżyto ciężkie chwile pacyfikacji - bombardowania. Wspominając wydarzenia tamtych dni, trzeba przypomnieć, że Nowe Brzesko jako siedziba gminy, w czasie okupacji była ośrodkiem pracy konspiracyjnej. Praca konspiracyjna rozwijała się w różnych ugrupowaniach: LSB - Bataliony Chłopskie, Armia Krajowa, Gwardia Ludowa PPS, Gwardia Ludowa AL. Wszystkie te organizacje prowadziły wytężoną pracę konspiracyjno - szkoleniową, informacyjno - propagandową i bojową.

     Pomińmy okres 1939-1943, a zatrzymajmy się na roku 40 rocznicy tj. na 1944-tym. Gdy została już wyzwolona wschodnia część Polski, tu u nas nasiliły się znacznie działania konspiracyjne.

     W pierwszej połowie lipca 1944 roku oddział BCh - AK spalił wszystkie akta u targownika, tzw. "kolczykarza" a następnie akta wymiaru i poboru kontyngentów w Urzędzie Gminnym. W lipcu 1944 roku, Niemcy zdając sobie sprawę z tego, że w terenie działają organizacje i oddziały partyzanckie, zaczęli likwidować mniejsze posterunki policji, tworząc silniejsze jednostki.

     I tak w dniu 23 lipca 1944 roku zakonspirowany policjant granatowy Stanisław Krzemiński, dał znać o zamierzonej ewakuacji posterunku policji do Proszowic. Dziesięcioosobowy oddział dyspozycyjny AK "Dominika" pod dowództwem Tadeusza Biernackiego pseudonim "Kolba" z Nowego Brzeska zorganizował w pobliskiej wsi Grębocin zasadzkę. W czasie walki został zastrzelony komendant posterunku Niemiec - żandarm Link, zastrzelił go żołnierz BCh - Henryk Mackiewicz pseudonim "Sęp". Siedmiu granatowych policjantów złożyło broń.[atak oddziału "Skiby" na wycofujących się granatowych policjantów z Nowego Brzeska odbył się 24 lipca - red.]

     W kilka godzin po likwidacji Linka, wieś Grębocin została otoczona przez własowców, którzy wybrali 11 mężczyzn do Stanisława Szczepanika pseudo "Ronald". [potyczka w Nowym Brzesku opisywana od tego miejsca wydarzyła się 27 lipca - red.] 500 metrów dalej na ulicy Krakowskiej samochody zostały zaatakowane przez żołnierzy 3 komp. AK ppor. Bohdana Thugutta pseudo "Beteha". Niemcy, którzy przy pierwszej przeszkodzie częściowo pozeskakiwali ze samochodów, z powrotem załadowali się na samochody i rzucając granatami i gęsto strzelając z karabinów maszynowych - przebili się przez obydwa punkty oporu. W walce poległ żołnierz AK - Kazimierz Amrogowicz "Pik", a trzy osoby cywilne zostały ranne. Niemców zabito pięciu a rannych było 12, według oryginalnego raportu oberlejtnanta Karla. Raport ten został wykradziony przez wywiad AK.

     Tamtego samego dnia około godziny 16.00 samoloty niemieckie rozpoczęły akcję pacyfikacyjną przez bombardowanie miasteczka, ostrzeliwanie z broni maszynowej oraz obrzucanie fosforowymi płytkami zapalającymi. Zginęły dwie osoby cywilne: Eleonora Bezegłów i Jan Zawartka. Spaliło się 16 obiektów: domy mieszkalne, budynki gospodarcze oraz budynek szkoły podstawowej. Około 40 budynków zostało uszkodzonych.

     Ludność Nowego Brzeska została ewakuowana, a miasteczko było spowite dymami pożarów. Członkowie ochotniczych straży pożarnych usiłowali gasić i lokalizować pożary.

     Następnego dnia samoloty niemieckie zrzucały nad miejscowością ulotki o treści: "Lotnictwo niemieckie odpowiada bandytom i ich pomocnikom w powiatach Miechów i Busko". Kontynuowanie było też ostrzeliwanie. Siły partyzanckie liczyły około 50 żołnierzy rekrutujących się z LSB - BCh, AK i GL.

28 lipca 1944 roku w godzinach popołudniowych wkroczyła do Nowego Brzeska od strony Krakowa jednostka Wehrmachtu, nadleciały także 2 samoloty.

     Partyzanci wobec widomej przewagi wroga wycofali się do Hebdowa Kolonii. Jeden samolot wylądował na polach hebdowskich, była to prowokacja, gdyż Niemcy chcieli, by partyzanci kusząc się o zdobycie samolotu ujawnili swe pozycje i siły. A od Nowego Brzeska nadciągały zwarte oddziały niemieckie. Po nieudanej prowokacji, samoloty zaczęły z niskiego pułapu ostrzeliwać z broni maszynowej ukryte w zaroślach oddziały BCh i AK. Poległ wówczas żołnierz BCh - Mieczysław Sendek "Chodzisz".

     Niemcy wkraczając do Nowego Brzeska wzięli 20 zakładników nosząc się z zamiarem ich rozstrzelania i prowadzenia dalszej pacyfikacji. Udało się jednak za pośrednictwem kilku osób a to: występującego w mundurze strażackim Stefana Pabiska z BCh, pseudo "Kot", sołtysa Cieślika z Hebdowa oraz administratora Majątku Hebdów, członka AK - Antoniego Skąpskiego i Marii Czerwiec zasymilowanej Niemki zamężnej za Polakiem - przekazać Niemcom sugestię, że sprawcą działań bojowych był oddział partyzantki radzieckiej, który przedostał się przez Wisłę z Puszczy Niepołomickiej. Niemcy dali temu wiarę i odstąpili od zamiaru dalszej pacyfikacji oraz uwolnili zakładników.

Oddziały niemieckie pojechały w stronę Koszyc oraz Krakowa a partyzanci wycofali się do lasu w Pławowicach.

     W dniach wolności, ludność Nowego Brzeska zachowała patriotyzm i odnosiła się z zaufaniem do żołnierzy partyzantów i czynnie z nimi współpracowała. Zadbano o wydawanie posiłków dla partyzantów, które przygotowywano w kuchni urządzonej u najstarszego wiekiem żołnierza AK - Wojciecha Palmączyńskiego pseudo "Brzoza". Rozwinięto posterunki sanitarne urządzane przez kobiety z LZK pod przewodnictwem Stefanii Zając - Zawartka pseudo "Teresa".

     Wolność trwała około 2 tygodnie, poczym wkroczyły tu oddziały niemieckie i własowców - mongołów. Jednakże praca konspiracyjna nie zmarła o czy świadczą dalsze działania bojowe jak rozbrojenie posterunku organizacji Todt w Kucharach, rozbrojenie 2 Niemców i zastrzelenie jednego w Sierosławicach przy moście, czy rozbrojenie Niemców w Bobinie.

     W akcjach tych dowodzili: Stefan Pabisek pseudo "Kot", Władysław Pasternach BCh - pseudo "Wir" i Stanisław Szczepanik BCh pseudo "Ronald".

Wspominając w 40 rocznicę te wszystkie wydarzenia chcemy w ten sposób uczcić pamięć wszystkich ofiar terroru hitlerowskiego - tych poległych w walkach, w akcjach pacyfikacyjno - represyjnych, w obozach koncentracyjnych a także pamięć żołnierzy konspiracji zmarłych już po okupacji. Chcemy też uhonorować wszystkich bojowników, którzy żyją i są z nami. Niech pamięć o bohaterstwie i patriotyzmie pokolenia "Kolumbów" będzie zawsze żywa w społeczeństwie polskim.

Przy opracowywaniu wspomnienia korzystałem:
  • z relacji bezpośrednich uczestników walk,
  • z zapisów w książce pt. "W obronie wsi miechowskiej 1939 - 1945" autorstwa kol. Józefa Guzika pseudonim "Marek",
  • z niepublikowanych wspomnień ppor. Bohdana Thugutta pseudonim "Beteha"
  • z artykułu Jana Grzecha w tygodniku "Za Wolność i Lud" z 1959 r. pt. "Dramatyczne dni w Brzesku Nowym".
Nowe Brzesko 26 lipca 1984 40-ta rocznica Powstania Lipcowego

Sekretarz Koła ZBOWiD w Nowym Brzesku - Marian Kwiatkowski  (Zbiory Arkadiusza Fularskiego)   


Wyjaśnienia użytych w tekście skrótów na podstawie wikipedii i encyklopedii PWN (red.)
  • Ludowa Straż Bezpieczeństwa (LSB) - formacja partyzancka ruchu ludowego o charakterze milicji partyjnej w czasie II wojny światowej, wyłoniona z Batalionów Chłopskich.
  • Bataliony Chłopskie (BCh) - oddziały zbrojne polskiego ruchu ludowego w latach 1940-1945.
  • Ludowy Związek Kobiet (LZK), konspiracyjna organizacja społeczno - polityczna kobiet 1942-45, związana z ruchem ludowym i uznająca zwierzchnictwo CKRL (Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego).
  • Armia Krajowa (AK) - zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.
  • Gwardia Ludowa, (GL) - organizacja zbrojna PPR utworzona 6 stycznia 1942 (w rzeczywistości nastąpiło to dwa miesiące później 28 marca 1942). Jednolitą ogólnopolską nazwę przyjęto w marcu 1942. Nazwa, celem wprowadzenia zamieszania w środowiskach robotniczych, stanowiła kopię nazwy oddziałów wojskowych PPS - Gwardii Ludowej WRN.
  • Armia Ludowa (AL) - zbrojna konspiracyjna organizacja wojskowa Polskiej Partii Robotniczej w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944. Jej pierwszym Naczelnym Dowódcą był Michał Żymierski "Rola".
  • Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD) - organizacja kombatancka utworzona 2 września 1949 roku, w wyniku narzuconego zjednoczenia 11 istniejących w tym czasie, działających od 1945, organizacji kombatantów i więźniów obozów hitlerowskich. Do 1989 politycznie i organizacyjnie podporządkowany PZPR.


idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Zawsze jest dobry dzień, kiedy otwierasz szczęśliwe oczy.
(ks. Jan Twardowski)
wrzesień  25  niedziela
wrzesień  26  poniedziałek
wrzesień  27  wtorek
wrzesień  28  środa
DŁUGOTERMINOWE:


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ