facebook
Skalbmierz w XIX wieku cz. 5, propinacja

    Dzisiaj jest poniedziałek, 28 września 2020 r.   (272 dzień roku) ; imieniny: Libuszy, Wacławy, Wacława    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   |   praca   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   ostatnio dodane   |   gazety   |   zdjęcia, filmy   |   dokumenty   | 
 skarby archiwów 
 | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / pożółkłe łamy / skarby archiwów / Skalbmierz w XIX wieku cz. 5, propinacja
O G Ł O S Z E N I A


Skalbmierz w XIX wieku cz. 5, propinacja

herb Skalbmierza (fot. pl.wikipedia.org)

Proszowice, 1-08-2019

     Do 1863 roku suma uzyskiwana z tytułu dzierżawy propinacji w Skalbmierzy, była w zasadzie tego samego rzędu co w Koszycach i w Opatowcu. Natomiast znacznie niższa niż w Miechowie i w Proszowicach. Dopiero kontrakt zawarty na rok 1837 przybliżył dochody do poziomu w tych miastach, by znów, w latach 50-tych ulec zmianie na niekorzyść w stosunku do tych miast.

     Przyczyną takiego stanu rzeczy był niewątpliwie ogólny upadek miasta, na który m.in. złożyły się dwukrotny pożar w mieście w 1808 roku. Strawił on ogniem 2/3 miasta. W okresie wojny Księstwa Warszawskiego z Austrią miasto doznało poważnych szkód uczynionych przez wojska austriackie oraz własne. Podstawową przyczyną niskich dochodów miasta z propinacji był niewątpliwie fakt, że [...] o 15 kroków od miasta Skalbmierza, na przedmieściu Kępa [...] do [...]dóbr JW. biskupa krakowskiego należącym i na którym nigdy starozakonni nie mieszkali, teraz szynki utrzymują, tak jak miasto Działoszyce o pół mili tylko od miasta Skalbmierza odległe, najwięcej z trunków starozakonnych składając się [...] [AGAD-KRSW, nr 2844; Obywatele m. Skalbmierzy na ręce deputowanego z tegoż miasta do Sejmu; Skalbmierz 2 II 1819 r., s.7-10].

     Problem funkcjonowania tego szynku w aspekcie poważnego obniżenia dochodów miasta z tytułu dzierżawy propinacji pojawia się również w 1840 roku, w którym z uwagi na brak kandydatów do dzierżawy, mimo obniżenia ceny wywoławczej o ? sumy nie doszło do wydzierżawienia propinacji. Rząd Gubernialny Krakowski, fakt nie wydzierżawienia propinacji widział w Przyczynie [...] nie zdecydowania dotąd sporu o szynk we wsi Zamoście [...] [Tamże, nr 2846; Rząd Gubernialny Krakowski do KRSWi OP; Kielce 25 IX 1838 r.,s.317-326; RGK do KRWSiOP; Kielce 30 IX 1840 r.,s.407-410].

     W świetle tych faktów zrozumiałym jest dlaczego np. w przeprowadzonej licytacji w 1811 r. [...] nikt nie tylko na cenę fiskalną więcej ofiarować, lecz nawet [...] podług ostatniego kontraktu w bankocetlach opłacanej [...] w dzierżawę objąć nie chciał [...]. W takiej sytuacji trudniący się szynkiem podjęli zbiorową dzierżawę propinacji na okres od 1 XI 1810 r. do 31 V 1812 r., za 1402 zł rocznie [Tamże, nr 2842; Prefekt Departamentu Krakowskiego do Ministra Spraw Wewnętrznych; Kraków 20 IV 1811 r., s.1-3; MSW do Prefekta Departamentu Krakowskiego; Warszawa 1 V 1811 r., s. 4-5]. W ich ocenie podobnie jak w innych miastach z chwilą wprowadzenia dzierżawy propinacji przez rząd austriacki, mieszkańcy miasta zaczęli ubożeć [Tamże, nr 2844; Obywatele miasta Skalbmierza...; s.7-10].

Rynek - pierzeja zachodnia
(źródło: Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego 3)

     Jednym z dobitnych przykładów potwierdzających, że daleko korzystniejszą jest dla miasta była dzierżawa propinacji na drodze licytacji jest potwierdzony protokół licytacji dzierżawy na okres od 1 VI 1812 r. do 31 V 1814 r. za 2000 zł rocznie, tj. O 597 zł [Tamże, nr 2842; Prefekt Departamentu Krakowskiego d Ministra Spraw Wewnętrznych; Kraków 9 VI 1812 r., s.12-13] więcej od zbiorowej dzierżawy w okresie od 1 XI 1810 r. do 31 V 1812 r. i o 1508 zł rocznie za okres od 1 VI 1814 r. do 31 V 1817 r. [Tamże; Prefekt Departamentu Krakowskiego do MSW; Kraków 28 VI 1814 r., s.19-20].

     Dzierżawa propinacji w Skalbmierzy w początkowym okresie Królestwa Polskiego przebiegała zgodnie z postanowieniem patentu z 24 XII 1802 r. i w ogólnych warunkach nie różniła się od innych tego typu umów. W protokole licytacji z dnia 21 V 1814 r., znajduje się dom dworski "Nowy Świat", [...] w którym dziedzic wolnego wyszynku prawo mieć żąda [...]. W protokole podane są również stawki opłat za trunki na rzecz dzierżawcy od sprowadzających je na własny użytek mieszkańców miasta. Wynosiły one od garnca piwa dublowego - 2 gr, miodu - 12 gr, piwa prostego - 1 gr, wódki - (?) gr [Tamże; Protokół licytacji z dnia 12 V 1814 r.; Skalbmierz 21 V 1814 r., s. 63-67].

     Opis miasta sporządzony w 1820 roku w odróżnieniu od pisma obywateli miasta z 1819 roku do deputowanego W.Borkiewicza, w którym brak jest wzmianki o podziale propinacji między miasto i księży wikariuszów oraz protokołu licytacji z 1814 r. traktującego o "Nowym Świecie" w aspekcie żądań dziedzica miasta o prawo wolnego wyszynku, stwierdza iż: [...] propinacja nie tylko do miasta należy, ale także i dziedzica [...] wikariusze zamkowi krakowscy w domu "Nowy Świat" zwany, prawo proponowania [...] sobie sądzą jakoby dziedzice [...]. Taka sytuacja prawna propinacji w odczuciu mieszczan - szkodliwa dla interesów miasta trwała bowiem nie można było wszcząć procesu z uwagi na brak dokumentów, które wraz z innymi aktami miejskimi uległy spaleniu podczas pożaru kancelarii burmistrza oraz w okresie panowania austriackiego, kiedy to zostały wywiezione do Lwowa.

     W Skalbmierzy w okresie przed pożarem miasta w 1808 roku istniały browary. Te wraz ze znaczną częścią miasta spłonęły. Z uwagi na brak drzewa nie odbudowano ich w terminie późniejszym [Tamże, nr 2165; Opisy hist.-top.-stat -miast gubernii radomskiej w 1820 roku. Skalbmierz; s.3-7]. Podobny charakter prawny propinacji w 1822 roku potwierdza opis historyczny-statystyczny i topograficzny miasta z tego roku. [Tamże, nr 2844; Opis hist.-stat.-i top-m. Skalbmierz w 1822 r.; s.104-105]. W takiej sytuacji zrozumiałym jest dlaczego przeprowadzona w grudniu 1823 roku licytacja propinacja od sumy 3075 zł, a następnie obniżonej o 1/8 nie doszła do skutku i gdy w tych okolicznościach Antoni Boxa złożył deklarację wydzierżawienia propinacji za 2500 złrocznie, została ona przyjęta i zatwierdzona na rok 1824 [Tamże; KWK do KRSWiD; Kielce 24 XII 1823 r., s.186-187; KRSW do KWK; Warszawa 16 I 1824 r., s.188].

     W oparciu o dostępne materiały można stwierdzić, że leżący tuż za rogatkami miasta szynk w Zamościu i tzw."Nowy Świat" należące do wikariuszów krakowskich to dwa odrębne szynki. Dom "Nowy Świat" zlokalizowany był w pobliżu kościoła przy ulicy Koszyckiej 12. Do 1853 roku znajdował się w nim szynk. Od tego czasu z uwagi na stan zniszczenia przestał w nim funkcjonować szynk [Tamże, nr 2848; RGR do KRSWiD; Radom 20 IV 1857 r., s.363-366]. Mimo to, w warunkach licytacyjnych i kontraktach dom "Nowy Świat" występował nadal jako należący do wikariuszy, którzy posiadali w nim prawo do szynku [Tamże; Protokół licytacji dzierżawy propinacji; Radom 3 XII 1856 r, s.322-325; Kontrakt o dzierżawę propinacji w Skalbmierzy na lata 1860-1862 r.; Radom 6.XII 1859 r., s.440-443]. Nieco lepiej przedstawiała się licytacja dzierżawy propinacji na lata 1825-1827, którą wygrał za 2600 zł dotychczasowy dzierżawca Antoni Boxa. Obok niego w licytacji wzięli udział Tomasz Bader i Kazimierz Dukiet [Tamże, nr.2844; Umowa o dzierżawę propinacji w Skalbmierzy na lata 1825-1827; s. 357-360].

Dochody miast obwodu/powiatu miechowskiego z konsensowego od szynkarzy trunków w latach 1821-1827

(źródło: Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie)

Brak danych dotyczących Słomnik, Działoszyc i Książa Wielkiego.

Dzierżawcy propinacji w Skalbmierzy w latach 1814-1866

(źródło: Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie)

Wykaz szynkujących w Skalbmierzy w 1824 roku

(źródło: Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie)

Antoni Boxa i Kazimierz Dukiet, posiadali również Dom Zajezdny.



Henryk Pomykalski   



idź do góry powrót


 warto pomyśleć?  
Zawsze jest dobry dzień, kiedy otwierasz szczęśliwe oczy.
(ks. Jan Twardowski)
wrzesień  28  poniedziałek
wrzesień  29  wtorek
wrzesień  30  środa
październik  1  czwartek
DŁUGOTERMINOWE:


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ