facebook
Wiślana bitwa 1914

    Dzisiaj jest środa, 15 lipca 2020 r.   (197 dzień roku) ; imieniny: Henryka, Igi, Włodzimierza +Święto Rozesłania ApostołówDzień bez Telefonu Komórkowego    
 |   serwis   |   wydarzenia   |   informacje   |   skarby Ziemi Proszowskiej   |   Redakcja   |   tv.24ikp.pl   |   działy autorskie   | 
 |   ludzie ZP   |   miejsca, obiekty itp.   |   felietony, opracowania   |   kącik twórców   |   miejscowości ZP   |   ulice Proszowic   |   pożółkłe łamy...   |   RP 1944   | 
 |   artykuły dodane ostatnio   |   postacie   |   miejsca   |   wydarzenia   | 
 opracowania 
 | 

serwis IKP / Skarby Ziemi Proszowskiej / felietony, opracowania / opracowania / Wiślana bitwa 1914
O G Ł O S Z E N I A


Wiślana bitwa 1914

miejsce wiślanej bitwy pod Nowym Brzeskiem (fot.af)

4-08-2009

     Mija 95. lat od czasu wyzwolenia Nowego Brzeska spod carskiego zaborcy. Nadwiślańskie miasteczko wolność uzyskało w wyniku bitwy rzecznej na Wiśle.

     Rankiem 5 sierpnia 1914 roku do Brzeska Nowego z Krakowa przypłynęły Wisłą cztery statki Cesarsko Królewskiej Marynarki Wojennej. Po bitwie rzecznej z dwoma rosyjskimi statkami, nastąpił desant i wyzwolenie miasteczka spod jarzma carskiego zaborcy.

     Jedną z mało znanych kart historii jest działalność podczas I wojny światowej Flotylli Wiślanej, będącej częścią Cesarsko Królewskiej Marynarki Wojennej monarchii Austro-Węgierskiej.

Powstanie Flotylli

     - Wisła jako rzeka graniczna została uwzględniona w planach wojennych C.K. Sztabu Generalnego już w roku 1897. W 1911 roku wydano szczegółową instrukcję, zatytułowaną Die Weichsel als Transporlinie (Wisła jako droga transportowa). Na wypadek ogłoszenia mobilizacji przewidywała ona rekwizycje całego s"Wanda", "Melsztyn", "Kopernik", "Dunajec" i "Tyniec", należących do galicyjskiego Zarządu Regulacji Rzek (K.k. galizischen Statthalterei, Flussbau-Verwaltung) przekazanych zostało do dyspozycji I Korpusu Armii. W listopadzie 1912 roku statki te zostały opancerzone i uzbrojone w działka 37 mm oraz karabiny maszynowe; dodatkowo zamontowano reflektory do działań nocnych. Dowództwo uzbrojonych parowców przekazano w ręce oficerów I Korpusu, którzy mieli do pomocy po dwu podoficerów oraz od jedenastu do dwudziestu piechurów i artylerzystów na każdym statku. Stała załoga została zmobilizowana w ramach pospolitego ruszenia (landsturm) i zatrzymana do obsługi statków przętu pływającego, znajdującego się na austriackich terenach Wisły i jej dopływach. Zarekwirowane jednostki miały być przekazane do dyspozycji wojsk inżynieryjnych i podlegać Generalnemu Inspektorowi Wojsk Inżynieryjnych (General Pionier Inspektor). Zamierzano je użyć do zadań transportowych na potrzeby armii austriackiej. Jesienią 1912 roku podczas kryzysu bałkańskiego doszło do napięcia w stosunkach dyplomatycznych między Austrią, a Rosją. Dowództwo I Korpusu Armii z siedzibą w Krakowie podjęło decyzję o zorganizowaniu flotylli uzbrojonych parowców wiślanych, które można by użyć w działaniach bojowych. Sześć statków parowych: "Wawel",- czytamy w opracowaniu Stefana Danielskiego i Mieta Kamieńskiego.

     W lutym 1913 roku struktury dowodzenia uległy zmianie. Statki wyłączono z kompetencji Generalnego Inspektora Wojsk Inżynieryjnych i wpisano na listę okrętów C.K. Marynarki Wojennej. Później zostały rozbrojone i zwrócone Zarządowi Regulacji Rzek. Pomimo że flotylla formalnie nie istniała, w maju 1914 roku na wybranych parowcach wiślanych przeprowadzono szkolenie praktyczne oficerów i podoficerów I Korpusu. 28 lipca 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii. Dwa dni później wydano rozkaz sformowania Flotylli Wiślanej z siedzibą w Krakowie. Dowódcą mianowany został kapitan saperów Mijo von Philippovic. Zgodnie z instrukcją Dowództwa I Korpusu Armii z 1913 roku sześć staków: "Wawel", "Wanda", "Melsztyn", "Kopernik", "Dunajec" i "Tyniec" zostało zarekwirowanych i uzbrojonych. Flotylla przejęła nabrzeża, zakłady remontowe i stocznie w Krakowie oraz Nadbrzeziu. Dodatkowo przeprowadzono rekwizycję wszystkich cywilnych jednostek pływających, które skoncentrowano w wyznaczonych wcześniej miejscowościach.
obecnie w miejscu bitwy rzecznej znajduje się zatopiona barka (fot.af)

Działalność bojowa Flotylli

     Jak wskazują zachowane dokumenty rankiem 5 sierpnia 1914 roku SMS "Wanda", SMS "Melsztyn", SMS "Dunajec" i SMS "Wawel" wzięły udział w ataku na dwa statki wiślane znajdujące się po rosyjskiej stronie w Brzesku Nowym. Po bitwie rzecznej zajęto rosyjskie statki "Goplana" i "Nadwiślanin". Podniesiono również z dna Wisły dwie motorówki, zatopione przez rosyjską straż graniczną, a 6 sierpnia podniesiono banderę marynarki wojennej na statku "Tyniec", który w dwa dni później dołączył do flotylli w Brzesku Nowym.

     Na początku sierpnia 1914 roku oddziały austro-węgierskie przeprowadziły uderzenie z rejonu Krakowa w kierunku na Kielce, Radom i Lublin. Flotylle skierowano do Nadbrzezia. Głównym jej zadaniem było holowanie galar i tratw z zaopatrzeniem dla armii z Nadbrzezia do Annopola i Józefowa. Dodatkowo prowadzono również rozpoznanie na użytek armii. W tym okresie flotylla przejęła rosyjskie statki "Planeta", "Steinkeller" i "Polonez". We wrześniu 1914 roku Rosjanie prowadzili kontrnatarcie, które zmusiło wojska austro-węgierskie do odwrotu 5 września, podczas ataku wojsk rosyjskich na Annopol SMS "Wawel", który utknął na mieliźnie, został całkowicie zniszczony artylerię rosyjską, zaś nie uzbrojony statek "Steinkeller" spłonął. Pozostałe jednostki przez cztery dni brały udział w walkach pod Sandomierzem, ostrzeliwując nieprzyjaciela. 12 września podczas odwrotu wojsk austriackich SMS "Tyniec", SMS "Wanda", SMS "Kopernik" i SMS "Melsztyn", ze względu na niski stan wody, zostały zatopione koło Nadbrzezia, zaś załogi ewakuowano do Krakowa. SMS "Dunajec" ze względu na zły stan techniczny nie brał w tym czasie udziału w działaniach bojowych
- czytamy dalej.

     Utrata pięciu z sześciu uzbrojonych parowców wiślanych oraz podejście wojsk rosyjski pod Kraków zmusiło dowództwo do pospiesznego sformowania nowej flotylli. Zdobyczne statki rosyjskie, "Nadwiślanin", "Goplana" i "Polonez", które wcześniej sprowadzono do Krakowa, zostały uzbrojone i opancerzone. Ponadto uzbrojono i opancerzono statek "Krystyna", własność galicyjskiego Zarządu Regulacji Rzek. Dodatkowo do flotylli włączono nie wielki tylnokołowiec "Neptun", który odkupiono od prywatnego właściciela z Mysłowic. Poza wymienionymi wyżej statkami flotylla posiadała siedem łodzi motorowych oraz około 150 galar, zgromadzonych w okolicach Krakowa.

od dwóch lat do przystani wiślanej w Hebdowie przypływają jachty pasażerskie  (fot.af)
     - Ofensywa niemiecko-austriacka wiosną 1915 roku spowodowała wyparcie wojsk rosyjskich z terenu Królestwa Polskiego, aż do rzeki Bug. Niestety, brak jest informacji na temat udziału flotylli podczas majowej ofensywy. Z nielicznych źródeł wiadomo, że dostarczała zaopatrzenie oddziałom austriackim oraz przewoziła rannych na galarach do Krakowa. Ponadto zaopatrywała w pontony, barki oraz łodzie odziały liniowe przekraczające Wisłę. W połowie 1915 roku Wisła znalazła się pod całkowitą kontrolą wojsk austro-węgierskich niemieckich. Wyparcie Rosjan daleko poza Wisłę spowodowało, że znaczenie flotylli jako jednostki bojowej zmalało. Zwrócono, zatem uwagę na jej walory transportowe. Zrezygnowano z opancerzania statków, zachowując uzbrojenie. Pozwoliło to jedynie na zmniejszenie zanurzenia jednostek - czytamy.

     Wisła przez wiele wieków odgrywała ważną rolę w życiu mieszkańców ziemi nowobrzeskiej. Przez wiele wieków z Hebdowa w dół rzeki transportowano zboże. Z początkiem sierpnia 1914 roku wyzwolić spod jarzma carskiego pomogła również królowa polskich rzek.

- Wisła była najstarszą arterią, pozwalającą na transport dóbr: zboża, soli, drewna budowlanego, produktów drewnopochodnych itp. od średniowiecza, aż po okres utraty państwowości Polski w końcu XVIII wieku. Z kolei, mimo podziałów - zaborczych, na pod koniec XIX wieku, dzięki żegludze parowej, przynajmniej pewne odcinki Wisły zaczęły powracać do funkcji ważnej drogi transportowej. Także na ostatnie dekady okresu autonomii galicyjskiej przypada okres rozwijania żeglugi pasażerskiej oraz kształtowania wojennej flotylli wiślanej, która odegrała dość istotną rolę w walkach 1914 roku, zaś w roku 1918 stała się pra-kolebką Polskiej Marynarki Wojennej - uważa dr Krzysztof Wielgus z Politechniki Krakowskiej, który zainteresowany jest nakręceniem filmu dokumentalnego o bitwie rzecznej pod Brzeskiej Nowym w 1914 roku.

opracował: Arkadiusz Fularski   



idź do góry powrót


 POMOC! - GiM Proszowice  
pomoc w zakupach
OSP p. Wojciech Dzikowski
tel. 515 423 607

drobna pomoc finansowa
GOPS Proszowice
tel. 537-507-659

koordynacja, informacja
UGiM Proszowice
tel. 12 386 41 30 do 13.00

posiłki z dowozem
kliknij TUTAJ
 warto pomyśleć?  
Od każdego z nas zależy, czy uczyni z siebie dar dla pokoju.
(R. Baden-Powell)
lipiec  15  środa
lipiec  16  czwartek
lipiec  17  piątek
lipiec  18  sobota
DŁUGOTERMINOWE:


PRZYJACIELE  Internetowego Kuriera Proszowskiego
strona redakcyjna
regulamin serwisu
zespół IKP
dziennikarstwo obywatelskie
legitymacje prasowe
wiadomości redakcyjne
logotypy
patronat medialny
archiwum
reklama w IKP
hierarchia
parametry
miejsce prezentacji
ceny
przyjaciele
copyright © 2016-... Internetowy Kurier Proszowski; 2001-2016 Internetowy Kurier Proszowicki
Nr rejestru prasowego 47/01; Sąd Okręgowy w Krakowie 28 maja 2001
Nr rejestru prasowego 253/16; Sąd Okręgowy w Krakowie 22 listopada 2016

KONTAKT Z REDAKCJĄ
KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ         KONTAKT Z REDAKCJĄ